ზბიგნევ ჰერბერტი: ლაბირინთი ზღვისპირას

პართენონი ნამდვილად არის ერთი უმშვენიერესთაგანი დორიულ ტაძრებს შორის. მნიშვნელოვნად უფრო დიდი და მძლავრის შთაბეჭდილებას ახდებს ვიდრე მოსალოდნელი იყო თუ გავითვალისწინებთ მის რეალურ ზომებს: სიგრძე – 69, სიგანე - 31, სიმაღლე - 17 მეტრი. უზარმაზარობის ეს განცდა, თუ არ ვიკმარებთ ესთეტის შენიშვნას: „ბერძნულ ტაძრებს არა აქვთ განზომილებანი, აქვთ მხოლოდ პროპორციები“, იქედანაც გამომდინარეობს, რომ ნაგებობა თითქოს მოწყვეტილია მიწიდან. სდგას მძლავრ, არათანაბარი სიმაღლის სამი საფეხურის მქონე, სტილობატზე. ყველაზე მაღალი ის საფეხურია, რომელსაც სვეტები ეყრდნობიან.

ეს არის დასახიჩრებული ნაგებობა, განძარცული ქანდაკებებისაგან, რომლებიც მთლიანი არქიტექტურის არსებით ნაწილს შეადგენდნენ. ბერძნების მზერა უცილობლად მიმართული იყო ტაძრის დღეს ცარიელი უმაღლესი ნაწილებისაკენ, რომლებზეც ფიდიასმა გამოაქანდაკა პოსეიდონისა და ათენას დავა ატიკას გამო ( დასავლეთი ფრონტონი) და ათენას დაბადება ( აღმოსავლეთ ფრონტონი). ქანდაკებები მოოქროვილი იყო, მოხატული ლაჟვარდით, მეწამურითა და ოხრათი და ამასთან სრულიად არა „ფაქიზად“, როგორც ეს სურთ ფერწასულ ესთეტებს. ჩვენთვის კი არ იქმნებოდა ანტიური ზეცის ეს ფერადოვანი სახეები, არამედ დელოსელი ვაჭრისთვის, ბეოტიელი გლეხისთვის, შორეული და ღარიბი მოკავშირე ქალაქების დესპანთათვის, მათ გასაოგნებლად. ათენა, გაიგივებული ქალაქთან, ისევე როგორც ჰომეროსის ჰიმნებში ძალისმიერ ბრწყინვალებას წარმოადგენდა. დიდებული ოლიმპი ზანზარებდა ძლევამოსილი ლურჯმწვანე თვალება ქალღმერთის სიმძიმის ქვეშ: „გარშემო მიწა შემაძრწუნებლად ბღაოდა, ზღვა ბობოქრობდა და ბნელ კერპებს იყრიდა თავზე, შემდეგ კი უეცრად მღელვარე ტალღები ცხრებოდნენ“

მეტოპების თემა იყო გიგანტომახია, ტროას აღება, ამაზონებთან ბრძოლა და ბოლოს კენტავრების ომი ლაპითებთან. ამ ლეგენდარული ეპიზოდების არჩევანი სხვა თუ არაფერი შემთხვევითი მაინც არ იყო და გამოხატულად იდეოლოგიურ ხასიათს ატარებდა. ევროპის აზიაზე გამარჯვებით დაგვირგვინებული სპარსული ომების ერთგვარი მითოლოგიური პროლოგი იყო. ბერძნული ლეგენდების ძველი აღთქმა აქ ისტორიის ხელს უწვდის, განსაკუთრებით, თანამედროვე შემოქმედთ.

ნაწილობრივ შემორჩენილი ეგრეთ წოდებული შიდა ფრიზი წარმოადგენს პანათენიურ* პროცესიას. ეს არის კრებსითი პორტრეტი თავისუფალი ქალაქის თავისუფალი მოქალაქეების, რომლებიც მოდიან რათა პატივი მიაგონ თავიანთ ზეციურ მფარველს. ისინი ვინც სინამდვილეში იდგნენ ტაძრის საფეხურებზე გადატანილნი იქნენ ღმერთების მეზობლად არა მუხლებზე მდგომნი, არამედ სილამაზის დეფილადაში ყალბი მოკრძალებისა თუ ღმერთმებრძოლთა გამომწვევი ამპარტავნების გარეშე. შემაშფოთებელი რამ არის ( შემაშფოტებელი მათთვის ვისთვისაც ბერძნული ტაძრები რაციონალიზმის ნავსაყუდელია), რომ ეს ნახსენები ფრიზი თითქმის არ სჩანდა, მუდმივად პერისტილის პლაფონის ჩრდილში მოქცეული.

დღეს ეს ყველაფერი აღარ არსებობს. ვისწავლეთ ბერძნული ხელოვნების ნიმუშების დანახვა მათი ფრაგმენტებისა და ნამსხვრევების ყურებით. ზედმეტად ადვილად დავიჯერეთ რომ თავიანთ სრულყოფილებასა და სილამაზეს სწორედ იმას ემადლიერებიან რომ არიან ფრაგმენტები და ნამსხვრევები. არ შეგვიძლია და არც კი გვსურს წარმოვიდგინოთ ვენერა მილოსელი ან რომელიმე ბერძნული ტაძარი ისეთი როგორიც იყო სინამდვილეში.

განვიცდით პიროვნულ (ალბათ ბოლომდე ვერასოდეს გაანალიზებულ) ესთეტიურ კმაყოფილებას იმით, რომ სვეტის კაპიტელი არაფერს იმაგრებს, რომ ქალღმერთის მარმარილოს ლოყა უეცრად კარგავს თავის ხორციელ სიგლუვესა და ხდება დაუმუშავებელი, ხორკლიანი ქვა. ხელოვნებისა და ნატურალიზმის ეს მუდმივი მეზობლობა, გამოკვეთილი საზღვარი იმას შორის რასაც ხელოვანის თუ ბუნების საჭრეთელი აქანდაკებდა წარმოსახვას არ უბიძგებს დაასრულოს მთლიანობა, პირიქით – აჩუმებს მას.

XIX საუკუნუნის ესთეტები ( და დღესაც ეს დამოკიდებულება ანტიკური შედევრების მიმართ თითქმის საყოველთაოა) თითქოს კამყოფილნი იყვნენ რომ ბერძნების ნაგებობებმა ჩვენამდე ფერებისა და ქანდაკებებისაგან განზარცულებმა მოაღწიეს. დრომ ისინი ჩონჩხამდე დაიყვანა, რუდიმენტურ კონტურებამდე. გვავსებს სიხარული უფრო ინტელექტუალური ვიდრე გრძნობიერი, გამომდინარე ფორმების ანალიზიდან. ვთვრებით ბერძნების „ოპტიკური კორექტურებით“, რომელთა გამო უშესანიშნავესი ნაგებობანი თითქოს ერთი მოქანდაკის საჭრეთლიდან გამოსულნი გვეჩვენებიან. მართლაც კუთხეებში მდგარი სვეტები ცოტა უფრო მსხვილებია რადგან უფრო მეტად განიცდიდნენ სინათლის ზემოქმედებას, რასაც უნარი გააჩნია უფრო წერწეტები გახადოს ისინი, ამგვარად უფრო დაამსგავსოს მეზობლად მყოფებს, ააცილოს განსხვავებულობის განმარტოვება. სტილობატის და არქიტრავის ხაზები არა ჰორიზონტალური არამედ მსუბუქად მოზნექილებია. პართენონის დიდებული ხუროთმოძღვრების, იქტინოსისა და კალიკრატესათვის, ასეთი „ოპტიკური კორექტივები“ ალბათ მხოლოდ ესთეტიკის საკითხი არ გახლდათ, არამედ რეალური ტექნიკური პოსტულატი: ნაგებობის მთლიანობისა და მდგრადობის უზრუნველყოფა.

ვიქტორ დომუხოვსკი:" ჩვენ 1 ოქტომბერს ფონს უნდა გავიდეთ, ფონზე კი ცხენებს არა ცვლიან!"

ვიქტორ დომუხოვსკი: რუსეთს არაფერი არ გამოუვა

24 საათი 30.09.12

ინტერვიუ 1990 წლის

28 ოქტომბერს არჩეული უზენაესი საბჭოს დეპუტატთან ვიქტორ დომუხოვსკისთან (პოლონეთი)

- ბატონო ვიქტორ, 1990-იანი წლების რეპრესიების დროს შევარდნაძის რეჟიმმა გაიძულათ, ემიგრაციაში პოლონეთში წასულიყავით. მიუხედავად ამისა, თქვენ მუდამ აქტიურად მონაწილეობდით თქვენი ქვეყნის ცხოვრებაში. ალბათ, ჩვენი მკითხველისთვის საინტერესო იქნება, სად მოღვაწეობთ დღეს და როგორ ეხმიანებით საქართველოში მიმდინარე მოვლენებს?

- კი ბატონო, განთავისუფლების პირობა იყო საქართველოდან წასვლა. 1998 წლის აპრილში გაეროს ადამიანის უფლებების დაცვის კომიტეტმა მიიღო გადაწყვეტილება ჩემი უკანონო პატიმრობის შესახებ (რადგან უკანონოდ ვიყავი გატაცებული ბაქოდან და პოლიტიზირებული სასამართლოს მიერ კანონდარღვევით მქონდა მოსჯილი 14 წელი მკაცრი რეჟიმის კოლონიაში ქონების კონფისკაციით) და წინადადება მისცა შევარდნაძის ხელისუფლებას, 60 დღის განმავლობაში გავენთავისუფლებინე. 1998 წლის 23 ნოემბერს საქართველოში ჩამოვიდა პოლონეთის საგარეო საქმეთა მინისტრი, რომელიც მაშინ თავმჯდომარეობდა ევროპის საპარლამენტო ასამბლეაში, სადაც საქართველო უნდა მიეღოთ. 25 ნოემბერს განთავისუფლებული ვიყავი და ერთ კვირაში ვიყავი პოლონეთში, სადაც უკვე ორი წელი იმყოფებოდა ჩემი ოჯახი. მუშაობა დავიწყე პოლონეთის მეცნიერებათა აკადემიის ფიზიკის ინსტიტუტში, სადაც დღემდე ვმუშაობ. 13 წელიწადში მონაწილეობა მივიღე 70-ზე მეტ სამეცნიერო შრომაში.

ვცდილობ არ დავკარგო კავშირი საქართველოსთან, შევქმენით ქართული დიასპორა პოლონეთში "ქართლოსი", მივიღეთ მონაწილეობა საქართველოს მხარდამჭერ აქციებში. 2008 წელს ომის დროს უამრავი პოლონელი მხარს გვიჭერდა რუსეთის საელჩოსთან საპროტესტო აქციებში. ქართულ დროშას პოლონელები უკვე კარგად იცნობენ და პატივს ცემენ. ვცდილობ, საჭირბოროტო მოვლენებზე ქართულ პრესაშიც გამოვთქვა აზრი და პოლონურშიც.

- წინასაარჩევნო ციებ-ცხელება დაიწყო, საზოგადოება პოლარიზებულია, თითქოს განახლდა 1991-1992 წლის პერიოდი, იმავე შემადგენლობითა და ენთუზიაზმით. თქვენი აზრით, რა შეიძლება ამას მოჰყვეს?

- კარგი შედარებაა! ისევ გაერთიანდენ ძველი და ახალი "პუტჩისტები" და ისევ საფრთხე შეექმნა საქართველოს დამოუკიდებლობას. მე, როგორც უზენაესი საბჭოს წევრს, პატივი მერგო ხელი მომეწერა საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე. ეს იყო ჩემს ცხოვრებაში უბედნიერესი წუთები. ვერ გვაპატია ჩვენმა ჩრდილოელმა მეზობელმა, საიდანაც ე. შევარდნაძის აზრით "მზე ამოდის", საქართველოს ჩამოყალიბება დამოუკიდებელ, ევროპულ სახელმწიფოდ და ბოლო შეტევაზე გადავიდა, ისევ თავდასხმით გვემუქრება, რადგან ესმის, რომ ქართველი ხალხი ბრძენია და რუსეთის დამქაშებს "ქართული ოცნების" სახით ხმას არ მისცემს. ჩვენ 1991-1992 წლებში ვერ შევძელით სახელმწიფოს დაცვა, რადგან მაშინდელმა შინაგან საქმეთა მინისტრმა დ. ხაბულიანმა უაღალატა პრეზიდენტ ზვიად გამსახურდიას. პრეზიდენტ მიხეილ სააკაშვილს კი ყავს ვანო მერაბიშვილი, რომელმაც აქამდე შეძლო ე. წ. "ოპოზიციის" ყველა პროვოკაციის უვნებელყოფა. დარწმუნებული ვარ, რომ ახლაც ქართველი ძალოვნები შეძლებენ ყველა პროვოკაციის მოგერიებას. მჯერა ქართული ჯარის, რომელმაც 2008 წლის ომში არც ერთი უშუალო ორთაბრძოლა არ წააგო! ამიტომ რუსეთს არფერი არ გამოუვა!

- მმართველი პარტიის შეურიგებელ ოპონენტად დღეს "ქართული ოცნება" გვევლინება, ოლიგარქ ბიძინა ივანიშვილის თაოსნობით. როგორც მმართველი, ისე სხვა ოპოზიციური პარტიების აზრით, ბიძინა ივანიშვილი რუსეთის კადრია, რომელიც ცდილობს, შეასრულოს პუტინის ხელისუფლების ყველა დავალება. თქვენ რას ფიქრობთ ამასთან დაკავშირებით?

- რა თქმა უნდა ასეა, "ქართული ოცნება" რუსული პროექტია! ამაზე შეიძლება ბევრი ლაპარაკი, მაგრამ შევეცდები, ძალიან მოკლედ. "ქართული ოცნების" წევრი "რესპი" და უშიშროების მინისტრის ყოფილი მოადგილე ლაშა ნაცვლიშვილი კიევში შევარდნაძის კარის ჟურნალისტს კოკა ყანდიაშვილს ხვდება, მას გადასცემს ბიძინა ივანიშვილის "რაპორტებს" და მორიგ დირექტივებს რუსებისთვის. კოკა ყანდიაშვილი ამის მერე მოსკოვში... "მირბის"! ახლა გამოჩნდა ინფორმაცია, რომ ბიძინა ივანიშვილი იყო შემკვეთი კვანტრიშვილის მკლელობის, მაგრამ ეს ამბავი არ არის ახალი ჩემთვის, მაშინ რუსები წერდნენ პრესაში და ინტერნეტში, რომ ეს იყო "მოსკოველი ქართველების რაზბორკები" და ივანიშვილის გვარიც იყო ნახსენები. პირველ არხზე "აქცენტებში" იყო ბიძინა ივანიშვილი. ასეთი უვიცი, ნარცისი ადამიანი ჯერ ტელევიზიაში არ მინახავს. კაცს არ ესმის დემოკრატიის ფუძემდებელი პრინციპები: სამ წელიწადში მე დაგიმყარებთ დემოკრატიას და მერე წავალ პოლიტიკიდანო. არცაა გასაკვირი, რუსული ველური პრიხვატიზაციის პირმშოს დემოკრატია და ადამიანის უფლებები სად უნდა ესწავლა? რუსეთში გაზრდილმა რუსული ვერ ისწავლა. მთელმა საქართველომ ნახა, რა რუსულით მიმართავდა მიტინგზე. ეს ბუნებით პატარა ადამიანი სულ უნდა იყოს ტელევიზიაში, რაც მეტს ილაპარაკებს, მით ნაკლებ ხმას მიიღებს "ქართული ოცნება"!

სამშაბათსაც იყო დებატები საზოგადოებრივ მაუწყებელზე, მონაწილეობდნენ პარტიული სიის პირველი ნომრები. იმ პარტიას რა ვუთხარი, სადაც სიის პირველი ნომერი კახა კალაძეა და ახლა ეს პარტიათა კოალიცია წარმოიდგინეთ. დებატების დროს ერთადერთი მონაწილე იყო, ვინც ბოლომდე განკუთვნილ დროს ვერ იყენებდა. ერთი წინადადება ვერ თქვა ნაწერში ჩაუხედავად, რაც თქვა - ყველაფერს კითხულობდა. უბრალოდ სამარცხვინო იყო "ქართული ოცნების" პირველი ნომერი. მის პატრიოტიზმზე ისიც მეტყველებს, რომ უარი თქვა საქართველოს ნაკრებში თამაშზე. ესეც იყო "ქართულლი ოცნების" სრული ფიასკო.

- "ქართული ოცნების ლიდერები თავიანთ გამოსვლებში აღნიშნავენ, რომ საქართველოს ბედი გადაწყდება არა 1 ოქტომბერს, არჩევნების დღეს, არამედ 2-ში. რას უნდა ნიშნავდეს ეს განცხადება, ემზადება თუ არა ივანიშვილი ქუჩის აქციებისთვის და რა შეიძლება მოჰყვეს "ოცნების" ამ წამოწყებას.

- არეულობებისათვის არა მხოლოდ ‘ქართული ოცნება" ემზადება არამედ მათი "კუკლავოდიც" და ამას არც მალავენ. აბა, სხვა როგორ უნდა გავიგოთ ეს განცხადებები.

სააგენტო რეგნუმთან საუბარში რუსი პოლიტოლოგის, დსთ-ის ქვეყნების ინსტიტუტის ექსპერტის მიხეილ ალექსანდროვის განცხადებით, ქართული სცენარი ასე გამოიყურება: გამორიცხული არ არის, რომ საქართველოს ხელისუფლებამ არჩევნების შედეგების მასობრივი ფალსიფიკაცია მოახდინოს, რაც არეულობას გამოიწვევს ქვეყნის შიგნით და შემდეგ მის ძალით ჩახშობას შეეცდება. რუსეთს, შეუძლია ჩაერიოს, რათა დაიცვას ქართველი ხალხი ძალადობისგან, ზუსტად ისე, როგორც დასავლეთი დაეხმარა დემოკრატიულ ძალებს ლიბიაშიო.

ესმით, რომ მიიღებენ ხმების 10-12% და პუტინის დავალებას ვერ შეასრულებენ, ამიტომ აპირებენ "план Б-ს" ამუშავებას, რომელიც გულისხმობს არეულობის გამოწვევას 2 ოქტომბერს, რათა მისცენ საბაბი "დემოკრატიულ" რუსეთს საქართველოში "დემოკრატია" დაიცვას თავისი ჯარით. როგორც მოგახსენეთ ამაზე პირდაპირ წერს მრავალი რუსი ეხპერტი, რომ "ქართული ოცნება" თუ შესძლებს, 1 ოქტომბრის შემდეგ, დიდი არეულობის მოწყობას, რუსის ჯარი შეეცდება საქართველოში შემოჭრას. მე მგონი, არაფერი არ გამოუვათ, რადგან საქართველოს ჰყავს ერაყსა და ავღანეთში გამოცდილი ჯარი. საკადრისს პასუხს მიიღებენ "ქართულ ოცნებაში" გაერთიანებული ნაჩეკისტარ-ნაპუტჩისტარი წითელი ელიტა და რუსული აგრესორები.

- ბატონო ვიქტორ, თქვენ დემოკრატიულ, განვითარებულ და წარმატებულ ქვეყანაში ცხოვრობთ და მოღვაწეობთ. რას ურჩევდით იმ ქართველ ამომრჩეველს, რომელსაც ჯერ არ გადაუწყვეტია არჩევნებზე წასვლა ან დაბნეულია და არ იცის, ვის მისცეს ხმა?

- პოლონეთშიც დიდი პრობლემებია, პრეზიდენტ კაჩინსკის და მისი გუნდის დიდი ნაწილის დაღუპვა სმოლენსკის ავიაკატასტროფაში დღემდე არსებული ხელისუფლების მიერ რეალურად გამოძიებული არ არის. არის კორუფცია ადმინისტრაციაში და სასამართლოებში! მაგრამ ეს სხვა თემაა.

ქართველ ამომრჩეველს, რომელმაც ჯერ არ გადაუწყვიტია არჩევნებზე წასვლა ან დაბნეულია და არ იცის, ვის მისცეს ხმა, ვურჩევდი მხოლოდ ერთს: აუცილებლად წავიდეს არჩევნებზე და ხმა მისცეს ნებისმიერ პარტიას, გარდა "ქართული ოცნების".

არც ერთი ხმა N 41 "ქართულ ოცნებას"!!!

ეს ქართული ოცნება არ არის, ეს არის საქართველოს დაღუპვა, თქვენ ხელშია პატივცემულო ამომრჩევლებო საქართველოს გადარჩენა:

არც ერთი ხმა "ქართულ ოცნებას"!!!

- რამდენად სერიოზულია საქართველოს საგარეო საფრთხეები და რამ შეიძლება გამოიწვიოს მათი ესკალაცია?

- მდგომარეობაა სერიოზულია ამის საბუთად კი ისევ რუსულ წყაროს მოვიშველიებ: ნატო-ს გენერალური მდივნის ანდერს ფოგ რასმუსენის განცხადების "საქართველოს მომავალი სახლი ნატოა" კომენტირებისას რუსეთის საგარეო საქმეთა სამინისტროს ოფიციალურმა წარმომადგენელმა ალექსანდრე ლუკაშევიჩმა განაცხადა: მსგავსი გამონათქვამები ადასტურებს, რომ ნატო-მ ვერ გამოიტანა გაკვეთილი 2008 წლის ტრაგიკული მოვლენებიდანო.

ის რომ სწორედ ახლა, ამ პერიოდში რუსეთი საქართველოს საზღვრებთან ჯარს წვრთნის, ამზადებს და ელოდება, რომ საქართველოში მყოფი მეხუთე კოლონა, "ქართული ოცნების" სახით, მას საბაბს მისცემს, ჯარი შემოიყვანოს საქართველოში.

- და ბოლოს, ბატონო ვიქტორ, ამ დღეებში საინფორმაციო საშუალებებმა გაავრცელეს პატიმართა წამების შემზარავი კადრები. ბუნებრივია, ამ ფაქტმა შემზარავი შთაბეჭდილება მოახდინა საზოგადოებაზე. თქვენ, როგორც ყოფილმა პოლიტპატიმარმა, შესანიშნავად იცით - რა არის პატიმართა წამება და თვადაც განიცადეთ ეს სისასტიკე, თქვენს თანამებრძოლებთან ერთად. თქვენი აზრით, რამ განაპირობა პენიტენციური სისტემის კრიზისი საქართველოში და როგორ უნდა მოიქცეს ხელისუფლება, რომელმაც უკვე აიღო პოლიტიკური პასუხიდმგებლობა მომხდარზე, ამ კრიზისის დასაძლევად?

- ციხის ამბები მაინც კარგად ვიცი. ვწერდი კიდევაც ამის შესახებ. სხვა თუ არაფერი ადამიანის უფლებების დაცვის საპარლამენტო კომისიის პატიმართა უფლებების ქვეკომისიის ხელმძღვანელი ვიყავი და ის, რაც მაშინ ჩემს თვალსა და ყურს გამოეპარა, ბოლოს საკუთარ თავზე გამოვცადე. ნაცემიცა ვარ და კარცერად გამოყენებული სიკვდიმისჯილთა საკნის ბეტონის იატაკზეც არაერთი ღამე გამიტარებია. ვიცი ვის უნდა "ვუმადლოდეთ" ამ სისტემის ასეთ სიმყარეს და ძალიან გულსატკენია, რომ ის ნაძირალა ისევ თბილად და რბილადა ჰყავს ხელისუფლებას. თუმცა ისიც მესმის, რომ ეს საკითხი მათ დონეზე არ წყდება.

ამაზრზენ ვიდეო-ფაქტებს, ეჭვსგარეშეა ცალსახად საპროტესტო მუხტის ასაგორებლად ამზადებდნენ. საპატიმროებში დღემდე მოქმედებს 60-იან წლებში ედუარდ შევარდნაძის მიერ შექმნილი "კოდექსი". სამწუხაროდ, ხელისუფლებამ ვერ შეძლო ამ უწყების რეფორმირება, ამაზე ყოველ წელს წერდა თავის ანგარიშებში სახალხო დამცველი. მაგრამ მეორე მხრივ, გადაღებული ვიდეო მასალა ძალიან ჰგავს დადგმულ სპეკტაკლს. დამიჯერეთ ასეა! ბევრი ზედმიწევნით კარგად, თუ ასე შეიძლება ეწოდოს ამ სიბინძურეს, გათვლილი სვლა იყო და კიდევ ერთხელ აღკვეთეს სახელმწიფოს დამხობის მცდელობა .

ხელისუფლებას შეიძლება აქვს კიდევაც შეცდომები, ცხადია რომ აქვს, მაგრამ უნდა გავაცნობიეროთ, რომ დღეს საქართველო ისეთივე არჩევანის წინაშე დგას, როგორისაც ერეკლე II მოუწია გაეკეთებინა. მხოლოდ მიმართულებაა სხვა - არა ჩრდილოეთი, არამედ დასავლეთი და თამანედროვე ცივილიზაცია.

ჩვენ 1 ოქტომბერს ფონს უნდა გავიდეთ, ფონზე კი ცხენებს არა ცვლიან!

ვიყოთ ფხიზლად და ეს რუსული ვირუსი "ქართული ოცნების" სახით - მოვიშოროთ! იმედი და რწმენა მაქვს, რომ ასე მოხდება. ქართველები ბრძენი ხალხი ვართ და როცა საქართველოს საფრთხე ემუქრება, ქუდზე კაცი ვდგებით და ვიცავთ სამშობლოს.

ღმერთი არს ჩვენთან!

სტატიის მისამართი: http://24saati.ge/index.php/category/news/2012-09-30/32285.html

სამწუხაროდ ინტერვიუს P.S. აკლია და ცოტა არ იყოს გული კი დაწყდა მაგრამ ალბათ საგაზეთო სივრცის შეზღუდულობა იყო მიზეზი ... აქ მაინც დავამატებ

1. მეორეს მხრივ კი ჯაბა იოსელიანის დიდუბის პანთეონიდან გადასვენება არა მგონია რაიმე პრობლემა იყოს ზოგიერთი ყოფილი მხედრიონელის გარდა ვინმესთვის არა და სწორედ ჯაბას მენტალიტეტს ვებრძვითო თუ ბრძოლაა ბრძოლა იყოს ავგიას საჯინიბოები სანახევროდ არ გაიწმინდება

2. პირადად მე 2004 წლიდან ხმას ვაძლევდი „ერთიან ნაციონალურ მოძრაობას”. ეხლაც ვარშავაში, საქართველოს საელჩოში, 1 ოქტომბერს ხმას მივცემ #-5 „ერთიან ნაციონალურ მოძრაობას”. მე მომწონს მათი პროგრამა!

ამასთან ერთად, ვთხოვ პრეზიდენტ მიხეილ სააკაშვილს, რომ გაანთავისუფლოს ცოტნე გამსახურდია. ეს ჩემი, როგორც „ნაციონალური მოძრაობის” ამომრჩევლის ერთადერთი „დაკვეთაა”. წავიკითხე ცოტნე უარს აცხადებ რაიმე სახის შუამდგომლობის დაწერაზე. ვიცი ეს გრძნობა, თავად გამომიცდია და სწორედ ამიტომ მე როგორც ყოფილი პოლიტპატიმარი, საქართველოს მოქალაქე, საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტის ხელმომწერი, როგორც მამისის, ჩვენი ქვეყნის პირველი პრეზიდენტის თანამდგომი ვშუამდგომლობ და ვითხოვ მის განთავისუფლებას.

სწორად შერჩეული მომენტი

"მეეჭვება, დასავლეთს ივანიშვილი რაიმე სერიოზული მნიშვნელობისა და ღირებულების ფიგურად ესახებოდეს”

საფრანგეთში ორგანიზაცია "ქარტია 2010"-ის ერთ-ერთ დამფუძნებელს, 1990 წლის 28 ოქტომბერს არჩეული უზენაესი საბჭოს დეპუტატს, მედეა თუშმალიშვილს ვთხოვეთ, თავისი ორგანიზაციის სახელით, გაეზიარებინა შეხედულებები საქართველოში მომხდარ საკადრო ცვლილებებთან დაკავშირებით, ესაუბრა წინასაარჩევნო ვითარებაზე და გამოეთქვა აზრი საქართველოში პოლიტიკური ოპოზიციის მოქმედების მნიშვნელობაზე.

- ამ უკანასკნელ ხანს ქართულ პოლიტიკურ წრეებში დიდი მითქმა-მოთქმა გამოიწვია ახალი პრე­მიერ-მინისტრის დანიშვნამ, შესაბამისად, აზრთა სხვადასხვაობაცაა. როგორ შეაფასებდით პრეზი­დენტის ამ ინიციატივას?

- ვანო მერაბიშვილის დანიშვნა პრემიერ-მინისტრად თითქოს არც იყო მოულოდნელი - ჰაერში ტრიალებდა ეს იდეა, მაგრამ პრეზიდენტის მიერ შერჩეული მომენტი ახალი პრემიერის დანიშვნი­სა კიდევ ერთხელ გვარწმუნებს, რომ მიხეილ სააკაშვილი პროფესიონალი პოლიტიკოსია, რომე­ლიც ზედმიწევნით ფლობს შესაძლებლობების გამოყენების ტექნოლოგიას.

- ე.ი. «ქარტია 2010» მიესალმება ამ გადაწყვეტილებას…

- საქმე ის არის, რომ ვანო მერაბიშვილი სწორედ ის პოლიტიკური ფიგურაა, რომელიც სჭირდება აღმასრულებელ ხელისუფლებას - მას აქვს ხალხის ნდობის მანდატი, იშვიათი შრომის უნარი და სტრატეგიული ხედვა.

- პრემიერ-მინისტრმა საკმაოდ ამბიციური სამოქმედო გეგმა წარადგინა, რომლის დიდი ნაწილი სოციალური და ეკონომიკური პრობლემების მოგვარებას ეხება, ხოლო განსაკუთრებული ყუ­რადღება უმუშევრობის პრობლემის მოგვარებაზე გაამახვილა. მოგწონთ მისი სტრატეგიული გეგ­მა?

- რა თქმა უნდა, უმუშევრობა სერიოზული პრობლემაა, ისე როგორც მსოფლიოს სხვა ქვეყნებისთ­ვის. რომ გადავხედოთ წინასაარჩევნო პროგრამებს, ისეთი მდიდარი ქვეყნებისთვის, როგორებიც არიან, მაგალითად, საფრანგეთი, ამერიკა, მთავარი საკითხი უმუშევრობა და ეკონომიკური კრიზი­სია. ახლად არჩეულმა საფრანგეთის პრეზიდენტმა, ფრანსუა ოლანდმაც, ძირითადად, აქცენტი გა­აკეთა უმუშევრობაზე.

საქართველოში უკანასკნელ წლებში გატარდა მნიშვნელოვანი ეკონომიკური რეფორმები. ვიმე­დოვნებთ, რომ ახალი პრემიერ-მინისტრი ჩვეული დინამიზმით შეძლებს სოციალური ფონის გა­უმჯობესებასაც.

- ჩვენ სხვა მნიშვნელოვანი პრობლემებიც გვაქვს, უმუშევრობის გარდა...

- ჩვენი უმთავრესი პრობლემა რუსეთის მიერ ოკუპირებული ტერიტორიები და რუსეთის მუდმი­ვი სამხედრო თუ პოლიტიკური აგრესიაა. ჩვენ მრავალგზის აღვნიშნეთ და ახლაც ვიმეორებთ, რომ აფხაზეთისა და ცხინვალის რეგიონის ოკუპაცია მოხდა 1993 წელს, როდესაც რუსეთმა ე.წ. "სამშვიდობო" ჯარი ჩააყენა ამ რეგიონში. ედუარდ შევარდნაძემ, სამშვიდობო შეთანხმების თანახ­მად, ხელი მოაწერა ამ დოკუმენტს, რითაც რუსული ჯარის ყოფნა საქართველოს ტერიტორიაზე ლეგიტიმურად ცნო. ეს ისტორიული ფაქტია და ვერ შეიცვლება პოლიტიკური სიმპათიებისა თუ ანტიპათიების კარნახით. ფაქტობრივად, იმ დღიდან საქართველოს ხელისუფლების იურისდიქ­ცია ამ რეგიონში არ ვრცელდება.

- ოპოზიცია მიიჩნევს, რომ აფხაზეთისა და ცხინვალის ოკუპაცია 2008 წლის აგვისტოს ომის შედე­გია. ბიძინა ივანიშვილი, უფრო ადრე კი სალომე ზურაბიშვილი, ნინო ბურჯანაძე და სხვანი, ბრალს სდებდნენ მიხეილ სააკაშვილს ცხინვალში სამხედრო ოპერაციის დაწყების გამო. ეს ბრალ­დებები განსაკუთრებით დღეს გაისმის ივანიშვილის კოალიციის წარმომადგენელთა მხრიდან.

- სამწუხარო ფაქტია, რომ ოპოზიციის ზოგიერთი წარმომადგენელი და ასეთი, როგორც ჩანს, ბევ­რია, ვერ ანსხვავებს ოპოზიციურ ბრძოლას ქვეყნის ინტერესების ღალატისგან. რუსეთის ყურის სა­ამებლად ნათქვამი ფრაზა "სააკაშვილი თავს დაესხა მძინარე ცხინვალს", გარდა შინაარსობლივი აბსურდულობისა, ქვეყნის ისეთი მძიმე ღალატია, რომელსაც არც ახსნა აქვს და არც - პატიება.

საბედნიეროდ, ოპოზიციაში არიან ცალკეული პოლიტიკოსები, რომლებმაც არ იკადრეს ქვეყნის ღალატი რუსეთში პოლიტიკური დივიდენდების მოსაპოვებლად. როგორც ჩანს, ეროვნული ინტე­რესი მათთვის უფრო ღირებული აღმოჩნდა. ვფიქრობ, მომავალში ყველა ჭეშმარიტად ეროვნული ძალა გაერთიანდება.

რადგან ახლოვდება 2008 წლის ომის დაწყების თარიღი და თქვენ ამ მტკივნეულ თემას შეეხეთ, მოდით გავიხსენოთ რამდენიმე ფაქტი, რომელიც წინ უსწრებდა ქართული ჯარის შესვლას ცხინ­ვალში:

28 ივლისს, როდესაც დაიწყო ცხინვალიდან ინტენსიური სროლა, სწორედ იმ დღეს ცხინვალში ჩა­ვიდნენ რუსეთის თავდაცვის მინისტრის მოადგილე, არმიის გენერალი პანკოვი, და 58-ე არმიის მეთაური, ანატოლი ხრულოვი;

3 აგვისტოს ცხინვალის რეგიონში შევიდა 42-ე დივიზიის მზვერავი ბატალიონი;

4 აგვისტოს - რუსეთის 58-ე არმიის სამედიცინო და კავშირგაბმულობის ნაწილები;

5 აგვისტოს როკის გვირაბიდან შემოვიდა 33-ე საჰაერო-სადესანტო ბრიგადა;

6 აგვისტოს ჩრდილო-კავკასიის სამხედრო ოლქის ხელმძღვანელობა დაბანაკდა ჯავაში და ბო­ლოს;

7 აგვისტოს, დილის ოთხ საათზე, როკის გვირაბიდან შემოვიდნენ სატანკო ბრიგადები.

საქართველოს პრეზიდენტი იდგა არჩევანის წინაშე: ან ჯარი უნდა შესულიყო ცხინვალში და შეე­ჩერებინა რუსეთის არმიის წინსვლა, ან გაეცა ბრძანება, გაეთხარათ სანგრები თბილისის მისადგო­მებთან, დედაქალაქის დასაცავად.

- ეს უკვე საყოველთაოდ აღიარებული ფაქტია, რომ რუსეთმა ომი დაიწყო საქართველოს ხელი­სუფლების შეცვლის მიზნით.

- რა თქმა უნდა, რუსეთის მიზანი იყო ხელისუფლების შეცვლა და არა ისედაც ოკუპირებული ტე­რიტორიის ოკუპაცია. რომ არა დასავლეთის რეაგირება, რუსეთის ჯარი უეჭველად შემოვიდოდა თბილისში. აგვისტოს ომი საქართველოს ტრაგედიაა, რუსეთ-საქართველოს ორსაუკუნოვანი ურ­თიერთობების კიდევ ერთი საზარელი ეპიზოდი და ამ კონტექსტში "ქართული ოცნების" მიერ ჩა­ტარებული აქცია კარალეთში, შეძახილებით: "მე არ მაინტერესებს, ვინ დაიწყო ომი" და მსგავსი ამისა, ვინ იცის, იქნებ უფრო ტრაგიკულია საქართველოსთვის, ვიდრე მისი ჩრდილოელი მეზობ­ლის ვერაგი ზრახვები.

- არც სხვა პრეზიდენტებს წყალობდა რუსეთი...

- არც ერთს და არც ერთ ეპოქაში. მახსოვს, 1990 წელს სახაროვის მეუღლე, ელენა ბონერი, წერდა: "ვიდრე ზვიად გამსახურდია კავკასიაშია, კავკასია დაკარგულია რუსეთისთვის, რომლის მნიშვნე­ლობაც ჯერ კიდევ ერმოლოვს ესმოდა." გარდა გეოსტრატეგიული ინტერესისა, რუსეთი ფსიქოლო­გიურად ვერ ეგუება იმ აზრს, რომ საქართველო მისგან დამოუკიდებელი ქვეყანაა. თუ საქართვე­ლო დაბრუნდება რუსეთის პოლიტიკურ სივრცეში, რა მიზნითაც მოევლინა ჩვენს ქვეყანას ბიძინა ივანიშვილი თავისი "ქართული ოცნებით", მაშინ ჩვენ დავკარგავთ ჩვენს გეოპოლიტიკურ და გე­ოსტრატეგიულ დანიშნულებას, რისი დაკარგვაც, ალბათ, უკვე ხანგრძლივ ისტორიულ პერსპექტი­ვაში, დაგვაკარგვინებს საქართველოს სახელმწიფოებრიობის აღდგენის შესაძლებლობას.

- "ქარტია 2010" გამორიცხავს "ქართული ოცნების" პროდასავლურ ორიენტაციას?

- სრულიად გამოვრიცხავთ. არის კი ადამიანი, რომელსაც გულწრფელად სჯერა, რომ "გაზპრომის" აქციონერს საქართველოს დასავლეთთან დაახლოება სურს და რომ მის ამ ზრახვას კრემლი აპლო­დისმენტებით შეხვდება?! დამეთანხმებით, არარეალური სცენარია...

- ივანიშვილის გვერდით მყოფი თედო ჯაფარიძე თავის ინტერვიუში წერს, რომ ბრალდებაზე - ივანიშვილი პრორუსულიაო - დასავლეთშიც და საქართველოშიც უკვე ეღიმებათ...

- ყოფილი საგარეო საქმეთა მინისტრი, თედო ჯაფარიძე, საკმაოდ ერკვევა საგარეო პოლიტიკაში და ამიტომ დარწმუნებული ვარ, რომ არ სჯერა არც ერთი სიტყვის, რომელსაც თავად წერს და ამ­ბობს. თედო ჯაფარიძემ არ შეიძლება, არ იცოდეს, რომ დასავლეთში, მათ, რომლებსაც ევალებათ საქართველოს საკითხებში გარკვევა, ნამდვილად არ "ეღიმებათ" ივანიშვილის პრორუსულ წარმო­მავლობაზე. ამის დასტურია როგორც ამერიკის სახელმწიფო მდივნის, ჰილარი კლინტონის სტუმ­რობა საქართველოში, ისე ახლახან ევროპის პარლამენტში გამართული დებატები, რომლის დრო­საც სრულიად ნათლად და მკაფიოდ წარმოჩნდა, თუ როგორ აფასებს დასავლეთი ივანიშვილის პიროვნებას. საპარლამენტო დებატებს მოჰყვა "ქართული ოცნების" მხრიდან სამარცხვინო ისტე­რია, რომელმაც კიდევ ერთხელ ცხადყო ამ კოალიციის დაბალი პროფესიონალიზმი და სრულიად ანტიდასავლური განწყობა. აღარაფერს ვიტყვი საფრანგეთის წამყვან გაზეთებში გამოქვეყნებულ სტატიებზე, რომლებშიც ივანიშვილისადმი დამოკიდებულება ცალსახად უარყოფითია. მართა­ლია, ივანიშვილის მიერ დაქირავებული ლობისტები არ იშურებენ დროსა და ენერგიას, რაც შეიძ­ლება მუქ ფერებში დახატონ დღევანდელი საქართველო და მიმდინარე პოლიტიკური პროცესები, მაგრამ ის, რომ ლობისტების დაქირავება არ ცვლის და ვერც შეცვლის დასავლეთის მიერ შემუშა­ვებულ სტრატეგიას საქართველოს მიმართ, ეს ბატონმა თედომ კარგად უწყის. რაც შეეხება თვით საქართველოში "მომღიმართ" ივანიშვილის პრორუსულობის ბრალდებაზე, შევახსენებთ, რომ 90-იან წლებში ჩვენი საზოგადოების ნაწილის ირონიულმა "ღიმილმა" ზვიად გამსახურდიას მიმართ, როცა გამსახურდია რუსეთის საკითხებზე და მის მრავალრიცხოვან აგენტურაზე მიუთითებდა, მიგვიყვანა სახელმწიფო გადატრიალებამდე, რომლის ჭრილობებს დღემდე ძნელად ვიშუშებთ.

- დავუბრუნდეთ ვანო მერაბიშვილის პრემიერ-მინისტრის პოსტზე დანიშვნას. ოპოზიცია მიიჩ­ნევს, რომ "ხელისუფლებამ საპროტესტო მოძრაობას ძალა დაუპირისპირდა» და "ხელისუფლება არ აპირებს ძალაუფლების დათმობას". ასევე, ის ვარაუდიც გამოითქვა, რომ, შესაძლოა, დასავლე­თის გულის მოსაგებად, ახალმა პრემიერმა დაიწყოს მოლაპარაკება ივანიშვილთან.

- ვანო მერაბიშვილის პრემიერ-მინისტრად დანიშვნით, პრეზიდენტმა, რა თქმა უნდა, ძლიერი სვლა გააკეთა. გააჩნია, ოპოზიცია "ძალაში" რას გულისხმობს? სრულიად გაუგებარია, რატომ უნ­და დათმოს «ნაციონალურმა მოძრაობამ" ძალაუფლება, როცა ის, ყოველი გამოკითხვის მიხედ­ვით, რამდენიმე ათეული პროცენტით უსწრებს ოპოზიციას? ან რას ნიშნავს "დათმობა", როცა ეს საკითხი არჩევნების გზით წყდება - ქართველი ხალხის გადასაწყვეტია, ვინ რა უნდა დათმოს. რაც შეეხება მერაბიშვილისა და ივანიშვილის ჰიპოთეზურ მოლაპარაკებას, ვფიქრობ, რომ თუ ის მართლაც შედგება, ეს იქნება არა მერაბიშვილის, არამედ ივანიშვილის ინიციატივა, რადგან მან იცის, რომ უმრავლესობით ის პარლამენტში ვერ მოვა და არ არის გამორიცხული, რომ სხვა გზები ეძიოს. რაც შეეხება დასავლეთს, დასავლეთს სურს, საქართველო პოლიტიკურად სტაბილურ, დე­მოკრატიის გზაზე მიმავალ სახელმწიფოდ იხილოს და ძალზე მეეჭვება, რომ ამ მისიის შესრულე­ბაში დასავლეთს ივანიშვილი რაიმე სერიოზული მნიშვნელობისა და ღირებულების ფიგურად ესახებოდეს.

ესაუბრა ქეთევან ქურდოვანიძე.

პარიზი, 18 ივლისი, 2012 წელი.

სტატიის მისამართი: http://24saati.ge/index.php/category/news/2012-07-20/30722.html

ჩარლზ სიმიჩი: ღამის სამი საათის ფილოსოფია

ზბიგნევ ჰერბერტი, რომელიც 1924 წელს ლვოვში დაიბადა და 1998 წელს ვარშავაში გარდაიცვალა, ჩვენი დროის ერთ-ერთი უდიდესი პოეტი იყო. შესაძლოა, მისი სხვა თანამემამულეები, რომლებსაც ბოლო ათწლეულებში ნობელის პრემია მიაკუთვნეს, ჩესლავ მილოში და ვისლავა შიმბორსკა, საზოგადოებისთვის უფრო მეტად არიან ცნობილნი, მაგრამ წაიკითხეთ მისი ლექსები და დარწმუნდებით: ჰერბერტი უდაოდ ამ კომპანიის ღირსეული წევრია, ამ სამში ყველაზე ორიგინალური, და ყველაზე მხიარულიც. მის ნაწერები ომის საშინელების, ტოტალიტარიზმის და დევნილობის გემოს გაგაგებინებთ, და მაინც, სერიოზულობისა და კომიზმის ნაზავისგან შედგება. სწორედ ტრაგიკომიკურობაა ის, რაც მათ ეშხს და მარილს მატებს. ჰერბერტის ადრეულ ლექსში ,,ხუთნი’’ სიკვდილმისჯილები, რომლებსაც გამთენიისას დახვრეტა ელით, სიცოცხლის უკანასკნელ საათებს სიზმრებზე, მანქანის ნაწილებზე, ზღვის კურორტებზე, ბორდელში განცდილ თავგადასავალზე, პოკერის დროს მოსულ გამოუსწორებელ შეცდომაზე საუბარში ატარებენ, სასმელის გამო დაობენ და ასკვნიან, რომ არაყს არაფერი სჯობს: ღვინო მის დამლევს თავს ატკივებს. ჰერბერტი ისეთ ლექსებს წერდა, რომლებსაც ეს ხუთნი უკანასკნელ ღამეს გულს დაუდებდნენ და გაგება არ გაუჭრდებოდათ.
კრებულში ,,რჩეული ლექსები’’ (1956-1998) ცხრა ციკლის ლექსებია შესული. ეს ის ნამუშევრებია, რომლებსაც ჰერბერტი სხვადასხვა ასაკში წერდა და აქვეყნებდა. ინგლისურად ზბიგნევ ჰერბერტს უმეტესად ალისა ვეილზი, ჩესლავ მილოში და პიტერ დეილ სკოტი თარგმნიდნენ. დანიძლავება შემიძლია, ვინც კი მათ წაიკითხავს, არასოდეს დაავიწყდება. ეს ლექსები იმ წლებში იწერებოდა, როცა პოლონეთში შავი წლები იდგა, და მართალია, მკითხველი მათ ჩვენს დღეებში ეცნობა, მათი მეშვეობით წამოიდგენს, რას ნიშნავდა ევროპის ისტორიის ლამის ყველაზე შავ-ბნელ პერიოდში ცხოვრება, და მაინც, ესენი კონვენციური გაგებით პოლიტიკური ლექსები არაა, ისინი მეტისმეტად რთულია საიმისოდ, რომ ღირსების დამამცრობელი კლიშირებული იარლიყები დავადოთ. აი, მაგალითად, ლექსი, რომელიც ჰერბერტმა თხუთმეტი წლის ასაკში დაწერა – შეყვარებულ წყვილზე, რომელიც სექსს შუა ომში ეძლევა, თავზე კი ბომბები ეყრებათ:
ორი წვეთი

ტყეებს ცეცხლი ეკიდებოდა –
ესენი კი ამ დროს ისე
ეკვროდნენ ერთმანეთს
როგორც ვარდები თაიგულში
ადამიანები გარბოდნენ თავშესაფრებში
მან კი თქვა ჩემს ცოლს ისეთი თმა აქვს
მის ძირებში დავიმალები
და ერთი საბნის ქვეშ შემალულები
უსირცხვილო სიტყვებს უჩურჩულებდნენ ერთმანეთს
შეყვარებულთა ლიტანიას
როცა შეუძლებელი გახდა გაძლება
ერთმანეთის თვალებში შეძვრნენ
და თვალები მაგრად დახუჭეს
ისე მაგრად რომ არ უგრძვნიათ ცეცხლის ალები
როცა ცეცხლი მათ წამწამებს მიადგა
და ბოლომდე უშიშრად იყვნენ
ბოლომდე იყვნენ ერთგულები
ბოლომდე ერთმანეთის მსგავსნი
ორი წვეთივით
ნამტირალევ სახეს რომ ეკიდება
ჰერბერტს უყვარდა თქმა, რომ ეს ,,გაყეყილი მონსტრი მკვლელის თვალებით’’ – ისტორიის ჰეგელისეული გაგება - არ აინტერესებს. ,,წლები შევალიე ისტორიის უსუსურ თხზულებებს/ მომაბეზრებელ მონაცვლეობას და უთანაბრო ბრძოლას/ ბრბოების თავში მოქცეულ ნაძირლებსა და ერთ მუჭა მართლებსა და გონიერებს’’ – ასე წერდა ერთ თავის ლექსში. ნამდვილ ცოდნამდე მხოლოდ წიგნების მეშვეობით არ მისულა. თხუთმეტი წლის იყო, როცა ქალაქი, რომელშიც დაიბადა და ცხოვრობდა, რიბენტროპ-მოლოტოვის პაქტის თანახმად, საბჭოთა კავშირმა დაიკავა, ცხრამეტი თვის შემდეგ კი ნაცისტებმა, როცა ალიანსი დაიშალა და ჰიტლერი რუსეთს თავს დაესხა. ლვოვი, ეს სიცოცხლით სავსე, ჭრელი ქალაქი, რომელშიც პოლონელები, რუსები, უკრაინელები და ებრაელები ერთმანეთის გვერდიგვერდ ცხოვრობდნენ, რამდენიმე დღეში საკონცენტრაციო ბანაკად იქცა. ჰერბერტს ეს დრო კარგად ახსოვდა. ყვებოდა, როგორ მოკლეს მაშინ მისი მასწავლებელი, როგორც თავად წერს, ,,ისტორიის სკოლის უკანა ეზოს ტყვიებით’’, დანარჩენები კი ციხეებში ჩაყარეს. ჰერბერტი პოლონურ წინააღმდეგობის მოძრაობას შეუერთდა, სწავლა კი მიწისქვეშეთის უნივერსიტეტში გააგრძელა. იმ ხანებში ბევრის ნახვა და გადატანა მიუწია: მასობრივი მკვლელობების მოწმეც ყოფილა, იძულებითი დეპორტაციაც გამოსცადა და საყოველთაო შიშის გაბატონებასაც შეესწრო. მისი ოჯახი საბჭოელების მიერ ლვოვის აღებას არ დალოდებია, 1944 წელს კრაკოვში გაიქცნენ. წითელი არმიის შემოსვლის შემდეგ ჰერბერტმა უნივერსიტეტში სწავლა გააგრძელა, თან სახვითი ხელოვნების აკადემიაში ხატვის კლასსაც ესწრებოდა და ამავე დროს სავაჭრო აკადემიაში ეკონიმიკას სწავლობდა, ბოლოს ხარისხიც კი მოიპოვა. როგორც ანტიკომუნისტური ,,არმია კრაიოვას’’ ყოფილი მებრძოლი, იმ წლებში პოლიტიკურად არასაიმედო პირად ითვლებოდა. ჰერბერტს მაშინ დიდი არჩევანი არ ჰქონდა, ათასგვარ სამუშაოზე უმუშავია, ხან ეკონიმიკის საკითხებისადმი მიძღვნილი ჟურნალის რედაქტორი იყო, ხანაც – ბანკის კლერკი, მაღაზიის გამყიდველი, ბუღალტერი, ბიბლიოთეკარი, ერთხანს კოოპერატივში მუშაობდა, ბოლოს კი, უკვე მოგვიანებით, პოლონელ კომპოზიტორთა კავშირის ადმინისტრატორად. ერთი წელი, როცა ძალიან გაუჭირდა, სისხლს აბარებდა და თავი ასე გაჰქონდა. 1950 წლამდე მისი ლექსები არსად გამოქვეყნებულა, 1956 წელს, ოცდათორმეტი წლის ასაკში, პირველი წიგნი, ,,სინათლის წნული’’ გამოსცა. მოგვიანებით თავის გამძლეობას, რომლის წყალობითაც ,,ძლიერთა ამა ქვეყნისათა’’ წინაშე მუხლი უკიდურეს გასაჭირშიც კი არ მოუხრია, შინაგან ძალას ან ხასიათის სიმტკიცეს კი არ მიაწერდა, ამბობდა, გემოვნების საქმე იყოო. რეჟიმის პრიმიტიული რიტორიკის, კაციჭამიების დიალექტიკის და აზროვნების ხარისხის ატანა მოწყალე ირონიამ გაუადვილა. სხვაგვარად რომ ვთქვათ, სული ესთეტიზმის მეშვეობით იხსნა: საყოველთაო სიბინძურეში რომ არ გაისვარა, ამაში სუბვერსიული როლი სილამაზის მისებურმა აღქმამ ითამაშა.
ჰერბერტის პოეზიის ახალი მკითხველისთვის ყველაზე დიდი მოულოდნელობა იმის აღმოჩენა იქნება, რომ მისი ლექსების უმეტესობა ბერძნული და რომაული ანტიკურობის სიუჟეტებს ეყრდნობა, ოღონდ მათში მითების და ისტორიული მოვლენების ანგარიშგასაწევ ვერსიებს, ან ორიგინალის ფილოსოფიურ ან ეთიკურ წანამძღვრებს კი არ ათამაშებს – მათი რადიკალური გადაფასებაა იმ ადამიანის პოზიციიდან, რომელმაც უახლესი ხანის ომების და რევოლუციების ქარცეცხლი გამოიარა. მაგალითად, ერთგან ჰერბერტი აქილევსს და ჰიტლერს ერთმანეთს აცნობს. ერთ-ერთ ლექსში ნიკე დაჭრილ და გარდაცვლილ ჯარისკაცებს უყურებს და იდენტობის დეზორიენტაცია ეწყება: ვეღარ ხვდება, რის ქალღმერთია. კიდევ ერთ, უფრო შიშისმომგვრელ ლექსში, ჰერბერტი თავქარიანი სატირის ამბავს ყვება, რომელიც ათენას გადაგდებულ ფლეიტას პოულობს, დაკვრას სწავლობს და აპოლონს, მუსიკის ღმერთს, პაექრობაში იწვევს. სატირი, რა თქმა უნდა, წაგებული რჩება და აპოლონი თავხედობისთვის სასტიკად აზღვევინებს: ცოცხლად ატყავებს და ხეზე აკრავს.
აპოლონი და მარსიასი
სინამდვილეში აპოლონის და
მარსიასის დუელი (აბსოლუტური სმენა
უსაზღვრო დიაპაზონის წინააღმდეგ)
საღამოს ჟამს იმართება
როცა – როგორც უკვე ვიცით –
მსაჯულებს გამარჯვება
ღმერთისთვის აქვთ მიკუთვნებული
ხეზე თოკით მიბმული
საგულდაგულოდ გატყავებული
ბღავის მარსიასი
ბღავის
და სანამ ბღავილი მის მაღალ ყურებამდე მიაღწევდეს
ამ ბღავილის ჩრდილში ისვენებს
აღშფოთებისგან აცახცახებული
ამრეზილი აპოლონი
ინსტრუმენტს წმენდს
მხოლოდ ერთი შეხედვით ჩანს
მარსიასის ხმა
მონოტონური
ხომ თითქოს მხოლოდ
ერთი გაბმული ხმოვანი
ა
-სგან შედგება
მაგრამ სინამდვილეში
მარსიასი
მისი სხეულის ამოუწურავ ჯანს და სიმძლავრეს
ღვიძლის სლიკინა მთებს
ხეობების თეთრ გამოძახილს
ფილტვების მოშრიალე ტყეებს
კუნთების მოტკბო მთაგრეხილებს
ნაღველს სისხლს ურევს
და ძვლების
თოვლიანი ქარები
მეხსიერების მარილს
ურევს მიერეკება
აღშფოთებისგან აცახცახებული
ამრეზილი აპოლონი
ინსტრუმენტს წმენდს
ახლა ამ ქოროს
მარსიასის ხერხემალიც
შეერთებია
კაცმა რომ თქვას
ესეც იგივე ხმოვანი
ა-ა
ოღონდ უფრო ღრმა და
ამ შრიალნარევ ბღავილს
ღმერთის
ხელოვნური ბოჭკოებისგან
შექმნილი ნერვებიც ვეღარ უძლებს
ხრეშიანი გზით
ტოვებს ასპარეზობის
ადგილს გამარჯვებული
და თან ფიქრობს
ხომ არ წარმოდგება
მარსიასის ღრიალიდან
ერთ დღეს
ახალი ხელოვნება – ვთქვათ –
ბეტონი და არა ხრეში
მოულოდნელად ფეხებთან
გაქვავებული ბულბული უვარდება
აპოლონი თავს აბრუნებს
და ხედავს
რომ ხეს რომელზეც მარსიასი იყო მიკრული
თმა ბოლო ღერამდე
გათეთრებია.
ოვიდიუსის ვერსიაში გამარჯვებული ღმერთი რჩება, მაგრამ ჰერბერტს აინტერესებს, რა შეიძლება მოხდეს ამ გამარჯვების შემდეგ, ამიტომ ფეხს ითრევს და ,,აღშფოთებისგან აცახცახებული’’ შორიახლო ტრიალებს, რომ ნაწამები ადამიანის ხმა თავის ყურით გაიგონოს. აპოლონი იმ ,,წმინდა’’ ესთეტიკის განსახიერებაა, რომელშიც ხორცის ტანჯვისთვის ადგილი გათვალისწინებული არ არის. აი, აპოლონი ტანჯვის ადგილს აჩქარებით ტოვებს, მაგრამ ეჭვი უჩნდება: ხომ შეიძლება, მარსიასის მდარე ტკივილისგან ახალი რეალისტური ხელოვნება იშვას. ხეს და ბულბულს ადამიანის ტანჯვისადმი მეტი თანაგანცდა აქვთ, სრულყოფილება - გულგრილი სისასტიკის განუყრელი თანამგზავრია. ყოველ შემთხვევაში, ასე წაიკითხა ეს ლექსი სტანისლავ ბარანჩაკმა ჰერბერტის პოეზიისადმი მიძღვნილ თავის ავტორიტეტულ ნაშრომში ,,უტოპიიდან გაქცეული’’.
ერთ-ერთ თავის პატარა პროზაულ ლექსს ჰერბერტმა ,,პრაქტიკული რჩევები კატასტროფის შემთხვევაში’’ დაარქვა. მამაჩემი, რომელიც სამყაროს იმავე ნაწილში იყო დაბადებული, დროდადრო მეკითხებოდა: ,,კიდევ ერთხელ ემიგრირება რომ დაგვჭირდეს, ნეტავი საით უნდა გავიქცეთ?’’ ახლა იგი ჰერბერტს მაგონებს. მამაჩემიც მხიარული პესიმისტი იყო, რომელსაც სულ ეჭვი ჰქონდა, რომ შესაძლოა, ჩვენთვის ისტორიამ შვება ძალიან ცოტა ხნით გამოიმეტა. ფიზიკური და სულიერი გადარჩენის სტრატეგიები ჰერბერტის მთავარი საფიქრალი იყო. თავის ძალიან კომიკურ და ამავე დროს ავისმომასწავებელ ლექსში ,,მითოლოგიის უგულებელყოფის მცდელობა’’ ისე ხდება, რომ ძველი საბერძნეთის ღმერთებიც დევნილები ხდებიან. შებინდებისას რომელიღაც ქალაქის გზას დაადგებიან. ჯიბეებში ყალბი დოკუმენტები უწყვიათ და სპილენძის მონეტები უჩხრიალებთ. ხიდზე გადასვლისას ჰერმესი მდინარეში ხტება. დანარჩენები ხედავენ, როგორ იხრჩობა მათი თანამგზავრი, მაგრამ მის გადარჩენას არც ერთი არ ჩქარობს: კამათს იწყებენ, კარგი ნიშანი იქნება ჰერმესის დახრჩობა, თუ ცუდი.
ეს მომდევნო ლექსიც დევნილებზე აქვს დაწერილი, ასობით ათასი რუსის შესახებ, რომლებსაც რევოლუციის შემდეგ საკუთარი ქვეყნიდან გაქცევა მოუხდათ.

იგავი რუსი ემიგრანტების შესახებ

ეს ამბავი ოც ან
ოცდაერთ წელს მოხდა
რუსი ემიგრანტები
გამოჩნდნენ ჩვენში
მაღალი ქერა ადამიანები
წინასწარმეტყველის თვალებით
და ოცნების მსგავსი ქალები
ბაზრის მოედანზე რომ გამოდიოდნენ
ვამბობდით ხოლმე – აი ჩიტები
შორეთს გადმოფრენილნი
ჩვენი აზნაურობის საღამოებზეც ვხედავდით
და ყველა ჩურჩულებდა
მათ დანახვაზე
შეხედეთ ამ მარგალიტებს
მაგრამ როცა მფრინავ ბურთებქვეშ
შენთებული ცეცხლი ჩაქრა
უმწეო უსუსური ადამიანები
შეგვრჩა ხელში
ნაცრისფერი გაზეთები მას მერე დუმდნენ
საცოდაობა იყო მათი
მარტოობა
ფანჯრებს მიღმა გიტარები აღარ უკრავდნენ
შავი თვალებიც ჩაქრა
სამოვარების სტვენა შეღამებისას
საკუთარი მამულების სადგურებში აბრუნებდათ
ორიოდე წლის შემდეგ
მათგან მარტო სამმა შეგვახსენა თავი
ერთმა რომელიც შეიშალა
მეორემ რომელმაც თავი ჩამოიხრჩო
ქალმა რომელთანაც კაცებმა დაიწყეს სიარული
დანარჩენები ცხოვრების გზაზე
მტვრად იქცნენ
ეს იგავი კი ვინმე ნიკოლაიმ მომიყვა
რომელსაც ესმის ისტორიის გარდაუვლობა
შესაშინებლად მომიყვა ალბათ
ანუ თავის აზრზე გადასაყვანად.

,,სერიოზული, პატიოსანი ადამიანის გონებას ისტორიისა არაფერი ესმის და ვერც უნდა გაუგოს. ისტორიის ლოგიკა მხოლოდ ერუდიტ ცინიკოსს ანიჭებს სიამოვნებას,’’ – წერდა ემილ ჩორანი. ჰერბერტს, რომელსაც პერსონაჟისადმი რომანისტის ალღო და ინტერესი ჰქონდა, ეს ფრაზა არ ეხება. ის თავის ყველაზე პირქუშ ლექსებშიც იუმორისტი იყო, ხუმარა და თანამლმობი. ჰერბერტი წერდა, რომ სურდა გაეგო, როგორი იყო პასკალის ღამე, წინასწარმეტყველთა სევდა, აქილევსის მრისხანება, ათასების მჟლეტველთა სიცოფე, მარია სტიუარტის სიზმრები, ნეანდერტალელის შიში, უკანასკნელი აცტეკის სასოწარკვეთა, ნიცშეს ხანგრძლივი კვდომა, ლასკოს მომხატველთა სიხალასე; რა სხვადასხვანაირად ავსებენ აზრით სიცოცხლეს ადამიანები, რამდენად განსხვავებული რამეები სწამთ და ხიბლავთ. ხოლო თუ ამ დროს კალიგულას ან სოფლის იდიოტს არაფრით სჯობიან, რა გაეწყობა, დე იყოს ასე. ჰერბერტი მათ თავიანთ სათქმელს მიანც ათქმევინებს:

რუსული ზღაპარი

ჩვენი მეფე, ხალხის მამა, დაბერდა და გადაღრძუვდა. ისე დაბერდა, თავისი ხელით მტრედს ვეღარ ახრჩობდა. იჯდა ტახტზე, ოქროსი, უგრძნობელი. მარტო წვერი ეზრდებოდა, ისე გაეზარდა, მთელ იატაკს მოედო, დარბაზმა რომ ვერ დაიტია, გარეთ გამოეზარდა. მერე ვიღაც სხვა მეფობდა, კაციშვილმა ვერ გაიგო, ვინ ოხერი იყო. ცნობისმოყვარე ხალხს რა დალევს, სასახლის ფანჯრებში იჭყიტებოდნენ, კრივონოსოვი, მაგალითად, სახრჩობელიდან უჭვრიტინებდა. მართალია, მარტო ჩამომხრჩვალი კაცის თვალი ხედავს ყველაფერს.
ბოლოს მოკვდა ჩვენი მეფე, ხალხის მამა. ზარები რეკდნენ და რეკდნენ, მაგრამ ცხედარი სასახლიდან ვერ გამოჰქონდათ. ჩვენი მეფე თურმე ტახტს მიეზარდა. ტახტის ფეხები მეფის ფეხებს შეეზარდა, ხელები - სავარძლის სახელურებს. ხომ ვერ ააგლეჯდნენ, შეუძლებელი იყო. სირცხვილი და თავის მოჭრა, ეს რა საქმე დაგვემართა – გაგონილა მეფის ოქროს ტახტიანა დამარხვა?
ჰერბერტის ერთი-ერთი საყვარელი სტრატეგია ის იყო, რასაც ბარანჩაკი ,,ნიღბისგან განძარცვას’’ უწოდებს – საგნების, იდეის რეალური არსის ჩვენებას, რომლებიც წერის მომენტამდე სხვა, ცრუ, არათავის ნიღაბს იფარებდა. საათი, მაგალითად, მასთან შეიძლება მეწისქვილის უდრტვინველ, ვაშლივით სავსე და ალაპალაპებულ სახედ იქცეს, რომელსაც თმის ერთადერთი შავი ღერი ჩამოვარდნია, მაგრამ შიგნით რომ ჩახედო, მატლების ბუდეს ან ჭიანჭველების გაყვანილ ხვრელებს დაინახავ. ჰერბერტის განზრახვა ყოველთვის სატირულობის შემოტანაა, მაგრამ როცა ის კარგად ნაცნობი სახეებისა და მოვლენებისგან გვაუცხოებს, ხალხური იუმორი მახსენდება. ესეც წარმოსახვის უსაზღვრო, თავისუფალი თამაშია, იგივე თავაწყვეტილად ლაღი იუმორი, რომელიც მხოლოდ ზღაპრებში, გათვლებში, შესაქმეს მითებში გვხვდება, და სადაც ნაცნობი უცნაურად და უცნობადაა წარმოჩენილი. ეს ორი პროზაული ლექსი ნიღბისგან განძარცვის კარგი თვალსაჩინოებაა:
მთვარე
ვერ გამიგია, რა გაწერინებთ ლექსებს მთვარეზე. მთვარე ერთი მსუქანი და ფეთხუმი ვინმეა. მთვარე ღამ-ღამობით საკვამურებს ედება. ყველაზე ძალიან კი საწოლის ქვეშ შეძრომა და ფეხსაცმლის ყნოსვა უყვარს.
ქათამი
ქათამი იმის საუკეთესო მაგალითად გამოდგება, როგორ აბეჩავებს ადამიანებს ცხოვრება. ფრინველის სიმსუბუქე და ბუნებრივი გრაციოზულობა სრულიად დაკარგული აქვს. კუდი კურტუმოდან ისე აქვს გადმოკიდებული, როგორც უგემოვნებო კაცს - ზომაზე დიდი შლაპა. ექსტაზისა და განცხრომის იშვიათ მომენტებში, როცა ცალ ფეხზე დგას და უქუთუთოო მრგვალ თვალებს თვითკმაყოფილებით ქაჩავს, განსაკუთრებით ამაზრზენია. და, ყველაფერს რომ თავი დავანებოთ, სიმღერის ის პაროდია რად ღირს, რომლითაც გამოუთქმელად კომიკურ საგანს დაჰკანკალებს: მრგვალ, თეთრ, ლაქებიან კვერცხს.
მე ქათამი ზოგიერთ პოეტს მაგონებს.
ჰერბერტი ამ ხერხს ბევრ ლექსში იყენებს. ,,ვარდის ყურში’’, მაგალითად, კაცს ქალის გვერდით არაერთი წელი აქვს გატარებული, მაგრამ მხოლოდ ზამთრის ერთ ღამეს, როცა განათება მის სახეს რაღაც ახლებურად ეცემა, ამჩნევს, რომ ქალს ყურის მაგიერ ვარდი ჰქონია. იმ დღეს არაფერს ეუბნება, თუმცა, ქალი მისტიკურ არსებად ეჩვენება. მოგვიანებით, როცა საწოლში ერთად არიან, იხრება და ამ ეგზოტიკურ ყურს აკვნეტს. კიდევ ერთ თავის ლექსში, ,,რა აზრისაა ბატონი კოგიტო ჯოჯოხეთზე’’, ბელზებული ხელოვნების მოყვარული აღმოჩნდება, რომელიც თავს არ ზოგავს, რომ თავის საუფლოში იმდენივე ქორო, პოეტი და მხატვარი ჰყავდეს, რამდენიც სასუფეველშია გამწესებული. თუმცა, მომდევნო ლექსიდან ჩანს, რომ ჰერბერტის ანგელოზთა საუფლოში მთლად სიმღერისთვის არ სცალიათ და არც ისეთ ნეტარებას ეძლევიან, ზოგს რომ ჰგონია:
რეპორტაჟი სამოთხიდან
სამოთხეში სამუშაო კვირა ოცდაათ საათამდეა დაყვანილი
ხელფასები წარმოსადგენზე მაღალია, ფასები – გამუდმებით ქვემოთ მიიწევს
ხელით შრომა (შესუსტებული გრავიტაციის გამო) დამღლელი აღარ არის
შეშის ჩეხვა ისეთივე ადვილია, როგორც ბეჭდვა
სოციალური სისტემა სტაბილურია, ხელისუფლება ბრძენი
სინამდვილეში სამოთხეში ცხოვრების დონე უფრო მაღალია
ვიდრე ნებისმიერ ქვეყანაში
რა თქმა უნდა, იყო თავიდან სიძნელეები
გარკვეული წრეები იყო გასავლელი, აბსტრაქციის რაღაც ფორმები
მაგრამ სულის და ხორცის ერთიანობის დარღვევა მათაც ვერ შეძლეს
ზოგმა შეიძლება ცხიმის წვეთი დაკარგა, ზოგმა მყესის პატარა ძაფი
რას იზამ, ცოტა აბსოლუტს ცოტა თიხას რომ შეაზელ
შედეგს თვალი უნდა გაუსწორო
კიდევ ერთი ბოლო გადახვევა აღიარებული დოქტრინიდან
რაც მხოლოდ იოანემ იწინასსწარმეტყველა: ადამიანი ხორცით აღსდგება
მაგრამ ღმერთს ყველა ვერ იხილავს
დანარჩენები წარღვნების და სასწაულების შესახებ
კომუნიკეების მოსმენას უნდა დასჯერდნენ.
ერთ დღეს რა თქმა უნდა ღმერთი ყველას დაენახება
როდის მოხდება ეს, არავინ იცის
მანამდე კი ყოველ შაბათ დღეს ნაშუადღევს
საყვირების ტკბილ გადაძახილზე
ფაბრიკებიდან გამოდიან ზეციური პროლეტარები
ვიოლინოსავით მოუქნელად აქვთ
ფრთები მკლავქვეშ ამოკეცილი.
სამოთხე სოციალისტური იდეებითაა წაბილწული. ზეციური მუშათა კლასი მგონი პროფესიულ კავშირებშიც კია გაერთიანებული. ჰერბერტს ის დებილიზმი ახალისებს, რომლის წყალობით ადამიანს სამოთხე, თუნდაც უტოპია, ისეთ რამედ წარმოუდგენია, რომელიც ჩვენს ადამიანურ არსთან გამომშვიდობებას მოითხოვს. სხვა ლექსში წერს, რომ უკვდავების წარმოდგენა ბავშვობიდანვე ძრწოლვას გვრიდა. ღმერთების შური? რა უნდა მშურდეს მათი, კითხულობს, ის, რომ მთლად კარგი მენეჯერები ვერ არიან? სამყარო შეიძლება სრულყოფილიც გახდეს, მაგრამ ასეთ სამყაროში აღარ იცხოვრება. ზეცაშიც რომ იყოს, წერას იქაც გააგრძელებს, თავის ადამიანურ მხარესთან გამოთხოვებაზე უარს ამბობს, ტკივილის განცდის დიდებულ, მხოლოდ მის, უნიკალურ გამოცდილებას კბილებით დაიცავს. ჰერბერტი ასე თვლის: წარმავალის, წუთიერის მშვენიერება ადამიანისთვის სრულიად საკმარისია.
ჰერბერტის პოეზია ჩვენი ბუნების წინააღმდეგობრივი ხასიათის დრამატიზაციაა. ჩვენ ხომ ღრუბელსა და ტალახიან გუბეს შორის ვცხოვრობთ, ამბობს ჰერბერტი. ასაკში რომ შევდივართ, სიკვდილს და ტანჯვას რომ შევიცნობთ, განსხვავებულ, გინდ სეკულარულ, გინდ რელიგიურ ტრადიციებზე და იდეებზე გაზრდილები თანდათანობით ვამჩნევთ, რომ შეუძლებელი ყოფილა თქმა, ბედისწერა მართავდა ჩვენს სიცოცხლეს თუ შემთხვევითობა და ამაზე ფიქრი მხოლოდ საკუთარ თავთან კონფლიქტს გვიქადის, ისევე როგორც ცოტაოდენი აბსოლუტისთვის ცოტაოდენი თიხის შერევა, მაგრამ როცა საქმე არჩევანზე მიდგება, ჰერბერტი ორივე საწყისს თანაუგრძნობს, თუმცა, არც ის ავიწყდება, რომ სამყაროში უბედურებების უმეტესობა ხშირად მეოცნებეებს, ამქვეყნიერებას გაშორებულ იდეალისტებს და ტრაგიკულ გმირებს დაუტრიალებიათ, და არა პრაქტიკულ ადამიანებს. ამას აყვედრის მისი გმირი ,,ფორტინბრასის ელეგიაში’’ დაღუპულ ჰამლეტს:
,,ახლა კი როცა მარტონი დავრჩით პრინცო მოდი კაცურად ვილაპარაკოთ...’’
გარდაცვლილ ჰამლეტს ფეხზე საშინაო რბილი ფეხსაცმელი აცვია. ჯარისკაცივით დაგკრძალავენ, თუმცა ომი არც კი გინახავსო, ეუბნება ფორტინბრასი. ჰამლეტი ამ ქვეყნისთვის არ იყო შექმნილი და ამის გამო, როგორც ჩანს, დროზე ადრე წასვლა ეწერა. ახლა მისი ხვედრი სულის სიმშვიდეა, რომელიც მის ქვეყანას აკლია, და რომელიც ახლა ფორტინბრასის ხვედრი გამხდარა. გმირული სიკვდილი რა მოსატანია იმ მუდმივ ზრუნვასთან, რომელიც ახლა დანიას ჭირდება.
მშვიდობით პრინცო მე კი დამრჩა ამოცანები პროექტები
მეძავებისთვის და მაწანწალათვის გამოსაცემი დეკრეტები
ციხეების გაუმჯობესებულ სისტემაზე უნდა ვიფიქრო
თავად ამბობდი რომ ეს დანია საპყრობილეა
წავალ საქმეებს შევუდგები ამ ღამით ჰამლეტის
ვარსკვლავი იშვა
ის კი რასაც სიკვდილის შემდეგ მე დავტოვებ
ტრაგედიად არ ეღირება
1958 წელს ჰერბერტმა პოლონეთის კულტურის სამინისტროსგან პირველი სამოგზაურო გრანტი მიიღო და უცხოეთში წლები გაატარა. ბევრს მოგზაურობდა, იყო ინგლისში, იტალიაში, ჰოლანდიაში, საბერძნეთში, სხვა ქვეყნებშიც; უმეტესად პარიზში, ბერლინში და ლოს ანჯელესში ცხოვრობდა. ,,რჩეული ლექსების’’ გამოქვეყნებამ სახელი მოუტანა. გერმანიის ხელოვნების აკადემიის მუდმივ წევრად აირჩიეს, რამდენიმე პრესტიჟული საერთაშორისო ლიტერატურული პრემია მიიღო, მუშაობდა თეატრში, რედაქტორობდა, ესეების ორი წიგნი გამოსცა: ,,ბარბაროსები ბაღში’’ (1962) და ,,ნატურმორტი უნაგირთან ერთად’’ (1993). 1974 წელს წიგნად გამოიცა მისი კიდევ ერთი კრებული ,,ბატონი კოგიტო’’, რომელშიც ამავე სახელის მქონე პერსონა პირველად შემოდის. ბატონი კოგიტო პირველ პირში საუბრობს ან მის შესახებ ყვება რომელიმე სხვა პერსონაჟი. ყოველი ლექსი მცირე ბიოგრაფიული სკეტჩია, განსჯა ჰერბერტის გმირის გარშემო. ბატონი კოგიტო საკუთარ სახეს სარკეში სწავლობს, საკუთარ ფეხებს აკვირდება, გაზეთს კითხულობს, მშობლიურ ქალაქში დაბრუნებაზე ფიქრობს, ძველ უბადრუკ ოცნებებს დასტირის, პოპ კონცერტზე ხმაურის ესთეტიკას უღრმავდება, სპინოზას ცდუნების ამბავს ყვება, გარდაცვლილ მეგობარს იხსენებს, ჯოჯოხეთზე, ცოდვების გამოსყიდვაზე, გაუცხოებაზე, წმინდა აზრის შესაძლებლობაზე ფიქრობს.
ბატონი კოგიტოს პერსონამ ჰერბერტს საკუთარ თავზე წერის და ნაირგვარ საგანზე აზრის გამოთქმის შესაძლებლობა მისცა, თან ისე, რომ შეეძლო გამომთქმელს გამოგონილი პერსონაჟივით გასაუბრებოდა. ბატონ კოგიტოს კონკურენტებიც ყავდა: ჰერბერტი იმავდროულად ძველი მანერითაც წერდა - პრომეთეს, ბეთჰოვენის, აისედორა დუნკანის, ლევ ტოლსტოის და სხვათა შესახებ. ამ ლექსების მთლიანი ციკლი ადამიანს ძალაუნებურად ვიიონის ,,ანდერძს’’ აგონებს, რომელშიც დაახლოებით ასევე ხდება სიცოცხლის შეჯამება და დაგროვილი სიბრძნის ხუმრობა-ხუმრობით დარიგება. ,,წერამ’’, ამბობდა ერთ-ერთ ინტერვიუში ზბიგნევ ჰერბერტი, ,,ადამიანს, წესით, სიფხიზილე უნდა ასწავლოს: სიფხიზლე ანუ მღვიძარება.’’ მთელ ამ მხიარულებასთან ერთად, ჰერბერტის ლექსებს დიდაქტიკური მხარეც გააჩნიათ, მკითხველს ასწავლიან, როგორ მოიკრიბონ ძალა, როგორ გაუსწორონ გაუსწორონ თვალი არსებობას.
1992 წელს, სიღარიბისგან შეწუხებული, მძიმედ დაავადებული ზბიგნევ ჰერბერტი იძულებული გახდა, პარიზიდან ვარშავაში გადასახლებულიყო. პოლონეთში დაბრუნებულმა საზოგადოებრივ ცხოვრებაში ყოფილი კომუნისტების მონაწილეობა ვერ აიტანა, ამას ბევრ ინტერვიუში უსვამდა ხაზს და ბევრიც გადაიმტერა. საკუთარი მეგობრები, ჩესლავ მილოში და ადამ მიხნიკიც კი არ დაუნდია: მათ ინტელექტუალური პატიოსნების ნაკლებობისთვის, და სხვათა შორის, უფრო მძიმე შეცოდებებისთვისაც ამხელდა. ჰერბერტს იმის გადატანაც გაუჭირდა, რომ ,,არმია კრაიოვას’’ ბრძოლა, რომლის მონაწილე თავად იყო, და ვარშავის 1944 წლის აჯანყება ახალ პოლონეთში ზოგიერთების მიერ პოლიტიკურ სიბეცედ და უაზრო მსხვერპლად იქნა შერაცხული. სიცოცხლის ბოლოს ჰერბერტი კიდევ ერთხელ აღმოჩნდა მარტოდმარტო, პოლონელი მწერლების და ინტელექტუალების უმეტესი ნაწილის მიერ მარგინალიზებული და მოძულებული. რაკი ყოველთვის ჰქონდა მიდრეკილება, ისეთი რამეები ეწერა და ეთქვა, რისი მოსმენაც არავის სურდა, ამ როლს თავადაც ებღაუჭებოდა. გარდაცვალებამდე ცოტა ხნით ადრე კი თქვა:
,,ცხოვრება ძაფის დართვას გავს: ძველ ძაფს ახალი უნდა შეერიოს. სანამ კაცი საფლავში ჩავა, ის ტანისამოსი უნდა მოირგოს, რაც აქვს და რაც ტანზე კარგად ადგას. თუმცა, უნდა იცოდეს, როგორი ტანსაცმელია ეს, რომელი ნაწილები აქვს კარგად შენახული და რომელი გასცვეთია. საკუთარი ცხოვრებასაც ასეთი თვალით უნდა შეხედოს. მხოლოდ საკუთარს კი არა, იმ ერის და საზოგადოებისასაც, რომელშიც ცხოვრება გაატარა.’’

© „ლიტერატურა – ცხელი შოკოლადი“

ორიგინალი: http://www.nybooks.com/articles/archives/2007/apr/26/the-philosophy-of-3-am/?pagination=false

Расстройство памяти на Акрополе

Письмо Зигмунда Фрейда к Ромену Роллану

Кушетка Фрейда

Уважаемый друг!

После настоятельных просьб написать что-нибудь в честь Вашего семидесятиле­тия, я долго старался найти какую-нибудь тему, достойную Вас хоть в каком-то от­ношении и способную выразить мое вос­хищение Вашей любовью к истине. Вашим мужеством откровенно заявлять о своих убеждениях. Вашей доброжелательностью и готовностью помочь. Или что-нибудь способное засвидетельствовать благодар­ность художнику, подарившему мне столь­ко возвышенного наслаждения. Напрасно; я на десять лет старше Вас, моя продуктив­ность иссякла. В конечном счете я могу предложить Вам лишь дар бедняка, «знава­вшего когда-то лучшие дни».

Вам известно, что цель моей научной работы — объяснять необычные, анор­мальные, патологические проявления пси­хики, то есть сводить их к действующим за ними психическим силам и выявлять участ­вующие в этом механизмы. Я опробовал это сначала на самом себе, затем на других, и в конечном счете рискнул замахнуться на человечество в целом. Один такой феномен, пережитый мной очень давно, в 1904 г., я никогда не понимал, но в последние годы он постоянно всплывал в моей памяти; до сих пор не знаю почему. В конце концов я решил проанализировать это небольшое переживание и сообщаю Вам здесь резуль­тат своего исследования. При этом я до­лжен, разумеется, просить Вас уделить бо­льше внимания сведениям из моей личной жизни, чем они того заслуживали.

Расстройство памяти на Акрополе

Я и мой младший брат имели обык­новение предпринимать тогда в конце ав­густа или в начале сентября ежегодное пу­тешествие, длившееся несколько недель и приводившее нас в Рим, в одну из област­ей Италии или на берег Средиземного мо­ря. Брат на десять лет моложе меня, то есть Ваш одногодок, — совпадение, которое то­лько что пришло мне в голову. В данном случае брат объявил, что дела не позволя­ют ему долгой отлучки, он может отсут­ствовать максимум неделю, и что мы должны сократить наше путешествие. Тог­да мы решили поехать через Триест на остров Корфу и наш короткий отпуск про­вести там. В Триесте он навестил прожива­ющего там компаньона, я сопровождал его. Приветливый мужчина осведомился о наших дальнейших планах и, услышав, что мы собираемся на Корфу, стал нас усиленно отговаривать. «Что вы собирае­тесь делать там в эту пору? Там так жарко, что вам не удастся отдохнуть. Поезжайте лучше в Афины. Пароход Ллойда отплывет сегодня во второй половине дня, он позво­лит вам три дня осматривать город, а на обратном пути заберет назад. Это будет полезнее и приятнее».

Мы оба покинули триестинца в удивительно скверном настроении. Обсудив предложенный нам план, мы сочли его со­вершенно неподходящим и видели лишь помехи в его осуществлении, предположив даже, что нас не впустят в Грецию без въездной визы. Несколько часов до открытия бюро Ллойда мы, раздосадованные и растерянные, бродили по городу. Но когда пришло время, мы подошли к билетной кассе и купили билеты до Афин, словно это само собой разумелось, не беспокоясь о мнимых трудностях и даже не высказав друг другу, почему мы так решаем. Такое поведение было все же очень странным. Позднее мы признали, что предложение отправиться в Афины вместо Корфу мы приняли сразу и с охотой. Почему же тогда все время до открытия кассы мы пребывали в дурном настроении и морочили себе голову лишь помехами и трудностями?

Когда вечером по прибытии я стоял на Акрополе и мой взгляд впитывал ландшафт, мне вдруг пришла удивительная мысль: «Значит, все это в действительности так, как мы учили в школе?!» Говоря точнее, персона, высказавшая это, обособилась от другой персоны, воспринявшей данное высказывание, намного резче, чем обычно, и обе были изумлены, хотя и не одним и тем же. Первая вела себя так, будто она была обязана под впечатлением бесспорного наблюдения поверить в нечто, реальность чего ей до сих пор казалась сомнительной. Несколько преувеличивая: словно кто-то, прогуливаясь по берегу шотландского озера Лох-Несс, внезапно увидел перед собой выброшенное на сушу тело пресловутого чудовища и счел бы себя вынужденным признать: «Значит, действительно существует она, морская змея, в которую мы не верили!» Впрочем, и другая персона имела полное основание изумляться, потому что не знала, что реальное существование Афин, Акрополя и этого пейзажа когда-то было под сомнением. Скорее она была подготовлена к высказыванию восторженному и возвышенному.

Тут хочется сказать, что странная мысль на Акрополе лишь подчеркивает: мол, совсем иное дело увидеть что-либо собственными глазами, чем только услышать или прочитать об этом. Но в таком случае остается всего лишь необычная оболочка скучной банальности. Или можно было бы осмелиться утверждать: будучи гимназистом, некто считал, что убежден в исторической реальности Афин и его истории, но как раз благодаря неожиданно пришедшей в голову мысли на Акрополе он узнает, что тогда в бессознании не верил в это; лишь теперь он приобрел «достигающую бессознательного» убежденность. Такое объяснение звучит очень глубокомысленно, но его легче выдвинуть, чем доказать, и теоретически оно достаточно уязвимо. Нет, я думаю, оба феномена — дурное настроение в Триесте и внезапная мысль на Акрополе — тесно взаимосвязаны. Первый из них легче понять, и он, возможно, поможет нам объяснить второй.

Переживание в Триесте, как я полагаю, также выражает лишь неверие. «Нам следует увидеть Афины? Но это не выйдет, слишком сложно». Тогда последующее ухудшение настроения соответствует сожалению о том, что это не выйдет. Ведь это было бы так прекрасно! И тут понимаешь, в чем здесь дело. Это случай, о котором англичане говорят: «Too good to be true»* и который с нами происходит очень часто. Случай того неверия, который постоянно наблюдается, когда мужчина удивляется радостному известию, что «попал в яблочко», выиграл приз, а девушка, что втайне любимый мужчина предстал перед родителями в качестве жениха, и т. д.

При констатации какого-либо феномена, естественно, сразу возникает вопрос о его причинах. Подобное неверие является, очевидно, попыткой отвергнуть часть реальности, но в таком отвержении есть что-то странное. Мы бы вовсе не удивились, если бы такая попытка была направлена против части реальности, угрожающей доставить нам неприятность; на это, так сказать, настроен наш психический механизм. Но откуда подобное неверие во что-то, что, наоборот, сулит нам огромное удовольствие? Действительно, парадоксальное поведение! Но я вспоминаю, что уже и раньше как-то рассматривал сходный случай с людьми, которые, как я выразился, «терпят крах при успехе». Обычно заболевают из-за отказа от влечения, из-за неисполнения жизненно важной потребности или желания; но у этих личностей все наоборот, они заболевают и чахнут оттого, что их самое сильное желание исполнилось. Однако противоположность этих двух ситуаций не так велика, как кажется поначалу. В упомянутом странном случае внутренний отказ от влечения занял место внешнего отказа. Счастье не допускается, внутренний отказ приказывает придерживаться внешнего запрета желания. Но почему? Потому, так в ряде случаев звучит ответ, что люди не могут ожидать от судьбы такого подарка. Значит, опять «too good to be true», выражение пессимизма, значительный элемент которого, видимо, несут в себе многие из нас. И в других случаях, как и в тех, когда «терпят крах при успехе», таким элементом является чувство вины или неполноценности, которое можно перевести так: «Я недостоин такого счастья, я не заслуживаю его». Но обе мотивировки, по сути, одинаковы, одна — всего лишь иное написание другой. Ведь как давно известно, судьба, от которой ждут столь плохого обращения, — это материализация нашей совести, сурового «Сверх-Я» внутри нас, в котором сконцентрирована карающая инстанция нашего детства.

Это, я думаю, объясняет наше поведение в Триесте. Мы не могли поверить, что нам предстоит радость увидеть Афины. Своеобразие нашей реакции определило то, что часть реальности, которую мы стремились отвергнуть, была сначала только возможностью. Когда мы затем стояли на Акрополе, возможность стала реальностью и былое неверие проявилось теперь в измененном виде, но достаточно отчетливо. Без искажения оно, вероятно, звучало бы так:

«Я бы в самом деле никогда не поверил, что мне удастся увидеть Афины собственными глазами, как, вне всякого сомнения, происходит сейчас!» Когда я вспоминаю, какое пылкое желание путешествовать и увидеть мир овладевало мной в гимназические годы и позднее и как поздно оно начало осуществляться, я не удивляюсь его последствиям на Акрополе; мне тогда было сорок восемь лет. Я не спросил своего младшего брата, испытал ли он тогда что-то подобное. Некая опасливость окружала все событие, она уже в Триесте препятствовала нашему обмену мыслями.

Но если я правильно разгадал смысл моей неожиданно возникшей на Акрополе мысли, что я приятно удивлен тем, что все же нахожусь в том самом месте, то возникает следующий вопрос: почему этот смысл приобрел в моей мысли такое искаженное запутывающее облачение?

Существенное содержание мысли сохранилось даже и в искажении, это — неверие. «По свидетельству моих чувств, я сейчас, стою на Акрополе, только не могу в это поверить». Однако это неверие, это сомнение в части реальности двояко смещается в высказывании, во-первых, перемещаясь в прошлое, во-вторых, переносясь с моего отношения к Акрополю на само существование Акрополя. Таким образом, фактически утверждается, что я когда-то раньше сомневался в реальном существовании Акрополя, но это моя память отвергает как неверное, да и невозможное.

Оба искажения представляют собой две независимые друг от друга проблемы. Можно попытаться проникнуть глубже в процесс искажения. Не излагая подробнее, как я к этому пришел, исхожу из того, что первоначальным должно было быть ощущение нереальности и недостоверности той ситуации. Ситуация включает мою персону, Акрополь и мое восприятие оного. Я не могу определить, в чем я сомневаюсь, ведь я не могу усомниться в своих чувственных впечатлениях от Акрополя. Но вспоминаю, что в прошлом сомневался в чем-то, связанном как раз с этой местностью, и, таким образом, обретаю информацию, чтобы перевести сомнение в прошлое. Но при этом сомнение меняет свое содержание. Я не просто вспоминаю о том, что в ранние годы сомневался, увижу ли я Акрополь собственными глазами, а утверждаю, что тогда вообще не верил в реальность Акрополя. Как раз из этого результата искажения я делаю вывод о том, что та ситуация на Акрополе содержала элемент сомнения в реальности. Мне до сих пор явно не удалось прояснить данный процесс, а потому в заключение коротко скажу, что вся кажущаяся запутанной и трудно описываемой психическая ситуация легко распутывается при предположении, что тогда у меня на Акрополе на мгновение было или могло быть чувство: то, что я вижу здесь, — нереально. Это называют «чувством отчуждения». Я попытался избавиться от него, и это удалось мне ценой ложного высказывания о прошлом.Эти отчуждения — очень странные, пока мало понятные феномены. Их называют и чувствами, но это явно сложные процессы, связанные с определенным содержанием и решениями по поводу данного содержания. Очень частые при определенных психических заболеваниях, они знакомы и нормальному человеку, скажем, в виде случайных галлюцинаций у здоровых людей. Но они же определенно являются результатом промаха, у них ненор­мальная структура, как у сновидений, которые, невзирая на их регулярное появление у здорового человека, расцениваются нами как примеры расстройства психики. Эти отчуждения наблюдают в двух формах; либо нам кажется чуждой часть реальности, либо часть собственного «Я». В последнем случае говорят о «деперсонализации»; отчуждения и деперсонализации тесно связаны. Существуют другие феномены, в которых мы вроде бы можем признать их позитивные противоположности, так называемые «Fousse Reconnaissance», «Deja vu», «Deja raconte»*, иллюзии, при которых мы пытаемся воспринять что-то как принадлежащее нашему «Я», подобно тому как при отчуждениях мы стараемся от чего-то освободиться. Наивно-мистический, непсихологический подход к объяснению стремится использовать феномен Deja vu как доказательство прежнего существования нашего психического «Я». От деперсонализации путь лежит к чрезвычайно странному феномену «Double Conscience», который правильнее называть «раздвоение личности». Все это еще настолько туманно, настолько слабо обработано наукой, что я вынужден запретить себе дальше обсуждать это перед Вами.

Моя цель будет достигнута, если я вернусь к двум общим свойствам феноменов отчуждения. Первое: все они служат для защиты, стремятся что-то удалить от «Я» или вообще отвергнуть его. Тут к «Я» с двух сторон приближаются новые элементы, от которых требуется защита: мысли и побуждения, возникающие в «Я» из реального внешнего и из внутреннего миров. Возможно, данная альтернатива обеспечивает различие между собственно отчужде-ниями и деперсонализапиями. Существует чрезвычайное множество способов, мы скажем — механизмов, которыми наше «Я» пользуется при осуществлении самозащиты. В моем ближайшем окружении теперь продолжается работа, связанная с изучением таких методов защиты; моя дочь, детский психоаналитик, пишет книгу как раз об этом. Наше погружение в психопатологию вообще берет свое начало от самого примитивного и самого основательного из этих методов — от «вытеснения». Между вытеснением и тем, что следует называть нормальной защитой от неприятного и невыносимого с помощью его признания, осмысления, оценки и целесообразных действий, располагается целый ряд способов поведения «Я» более или менее ярко выраженного патологического характера. Позвольте за­держаться на одном пограничном случае такой защиты? Вам знаком известный плач испанских мавров «Ay de mi Alhama», в котором говорится, как султан Боабдил воспринимает известие о падении его крепости Альгама. Он догадывается, что это поражение означает конец его правления. Но, не желая принять это как правду, он решает относиться к данному известию как к «non arrivée»*. Строфа гласит: Cartas le fueron venidas, de que Alhama era ganada. Las cartas echo en el fuego у al mensagero mataba**. Легко догадаться, что в таком поведении султана присутствует потребность действовать наперекор чувству собственного бессилия. Сжигая письма и приказывая убить гонца, он все еще пытается продемонстрировать свое всемогущество.

Второе общее свойство отчуждении, их зависимость от прошлого, от богатства воспоминаний «Я» и от ранних неприятных переживаний, которые с тех пор, возможно, подверглись вытеснению, оспаривается. Но как раз мое переживание на Акрополе, переходящее в расстройство памяти, в фальсификацию прошлого, помогает нам выявить это влияние. Неправда, что в гимназические годы я сомневался в реальном существовании Афин. Я сомневался только в том, что смогу увидеть Афины. Путешествовать так далеко, «так преуспеть» — казалось, выходило за пределы моих возможностей. Это находилось в прямой связи с ограниченностью и скудостью моих жизненных условий в пору юности. Страстное желание путешествовать было, конечно, также выражением желания вырваться из-под этого гнета, что сродни тому стремлению, которое заставляет многих подростков убегать из дому. Мне давно стало ясно, что значительная часть удовольствия от путешествия заключается в осуществлении этого раннего желания, а значит, коренится в недовольстве домом и семьей. Когда впервые видишь море, пересекаешь океан, по­знаешь на собственном опыте реальность города и страны, которые так долго были далекими, недостижимыми предметами желания, то чувствуешь себя героем, совершившим невероятно великие подвиги. Я мог бы тогда на Акрополе спросить своего брата: «Ты еще помнишь, как мы в юности день за днем ходили одним и тем же путем с... улицы в гимназию, а каждое воскресенье — в Пратер или на пикник, которые были нам уже так хорошо известны, а теперь мы в Афинах и стоим на Акрополе! Мы действительно преуспели! И если уж можно сравнить столь малое с великим, разве не обратился Наполеон I во время коронации в Нотр-Дам к одному из своих братьев (это, вероятно, был старший, Жо-зеф) и не заметил: «Что бы сказал на это Monsieur notre Рère ***, если бы он мог сейчас присутствовать при этом?»

И здесь мы наталкиваемся на решение маленькой проблемы, почему мы уже в Триесте портили себе удовольствие от путешествия в Афины. Должно быть, с удовлетворением потребности «преуспеть» тесно связано чувство вины; в этом есть что-то неправильное, что запрещено испокон века. Это связано с детским критическим отношением к отцу, с презрением, которое сменило раннюю детскую переоценку его личности. Дело выглядит так, будто в успехе главное — «преуспеть» больше, чем отец, и как будто все еще запрещается стремление превзойти отца.

К этому универсальному мотиву в нашем случае добавляется особый момент; в теме Афин и Акрополя содержится намек на превосходство сыновей. Наш отец был торговцем, у него не было гимназического образования, Афины мало что могли значить для него. То, что мешало нам наслаждаться поездкой в Афины, было, таким образом, чувством пиетета, А теперь Вы уже не станете удивляться тому, что воспоминание о переживании на Акрополе посещает меня так часто с тех пор, как я сам стал стар и нуждаюсь в снисхождении и более не могу путешествовать.

С сердечным приветом к Вам, Ваш

Зигм. Фрейд Январь 1936 г.

Michaił Chergiani - Skalny tygrys

Jan Brodowski: Michaił Chergiani - Skalny tygrys

Podobnie jak w Polsce postać Jerzego Kukuczki nierozerwalnie łączy się z górami, tak dla Gruzinów Michaił Chergiani jest ideałem alpinisty. Wprawdzie każdy z nich podążał inną górską ścieżką, Kukuczkę zauroczył świat ośmiotysięcznych gigantów, Chergianiego ekstremalnie trudne wspinaczki lodowe i skalne, jednak wspólna była fascynacja niedostępnym i niebezpiecznym światem gór. Gór, w których dopełniło się ich przeznaczenie.

Cień Uszby

Jednym z najpiękniejszych i najbardziej znanych kaukaskich szczytów jest górująca nad Swanecją Uszba. Nazywana przez wielu alpinistów Matterhornem Kaukazu jest najwyższym szczytem grupy górskiej Adył-Su. Wznosi się na wysokość 4710 m n.p.m. Przez wiele lat uchodząca za nie zdobytą niezwykle zaciekle broniła do siebie dostępu zyskując miano Wiedźmy. Północny wierzchołek został po raz pierwszy osiągnięty w 1888 roku przez Johna G. Cockina i jego przewodnika Ulricha Almera, zaś wyższy południowy dopiero w 1930 roku przez międzynarodową wyprawę kierowaną przez Rickmera Rickmersa. Niebagatelna rola w zdobywaniu Uszby przypadała swaneckim góralom. Oni to jako jedni z pierwszych wdzierali się na szczyt górujący nad ich ojczyzną. Już w 1906 roku myśliwy Muratbi Kibolani poprowadził Anglików na oba wierzchołki. Wielu Swanów nie chciało uwierzyć, że ktoś wdarł się do krainy bogów, dlatego Kibolani ponownie wszedł na szczyt, a na jego wierzchołku rozpalił ognisko. W 1934 roku, po kilkuletnich próbach na szczycie stanęło czworo alpinistów gruzińskich pod kierownictwem Aloszy Dżaparidze. Byli to: Jegor Kazalikaszwili, Gio Nigurani oraz pierwsza gruzińska alpinistka Aleksandra Dżaparidze. Rok wcześniej, w czasie próby zdobycia szczytu na grani zginął Siemion Dżaparidze, a jego pogrzeb przerodził się w manifestację bohaterstwa w Swanecji i w całej Gruzji. Lata trzydzieste stanowiły okres przełomowy w zdobywaniu Uszby, a sama działalność wysokogórska nabrała już charakteru sportowego. Latem 1937 roku po przejściu nowej drogi na szczycie stanęła grupa Swaneckich alpinistów. Większość z nich należała do rodu Chergianich. Był tam również Wissarion, na którego w rodzinnej Mestii z niepokojem wyczekiwał pięcioletni syn Czchumilian. Niezwykły sukces alpinistów, którzy dokonali pierwszego ścianowego wejścia na Uszbę sprawił, że alpinizm stał się w Swanecji sportem narodowym. Nikt też wtedy nie przypuszczał, że mały Czchumilian lubiący chodzić własnymi ścieżkami i robić wszystko po swojemu zostanie jednym z najsłynniejszych alpinistów na świecie. Bohaterem, za którego zdrowie i pomyślność Swanowie do dzisiejszego dnia wznoszą toasty.

Od chwili, kiedy zacząłem zajmować się alpinizmem, zawsze myślałem o Uszbie. Dobrze ją widać z naszej wioski. Kiedy na dole jest słoneczna pogoda, na Uszbie zawsze panuje mgła. Jej dwa wierzchołki zawsze są w chmurach. Od dziecka marzyłem o wejściu na Uszbę i może właśnie dlatego zostałem alpinistą.

W dwadzieścia siedem lat po pamiętnym wyczynie ojca Czchumilian, już jako Michaił (takie imię nadali mu radzieccy instruktorzy w szkole alpinizmu) będąc uznanym instruktorem i posiadaczem tytułu mistrza sportu ZSRR, spełnił swoje marzenie wytyczając jedną z najtrudniejszych dróg wiodących na szczyt Uszby.

Latem 1964 Chergiani zgłosił w Federacji Alpinizmu Gruzji chęć przejścia północno wschodniej 1300 metrowej ściany Północnej Uszby. Niezwykle trudna i gładka ściana możliwa do przejścia tylko przy pomocy techniki sztucznych ułatwień od lat opierała się licznym próbom wielu znakomitych alpinistów. W końcu nazwano ją lustrem. Właśnie tą ścianą Chergiani chciał poprowadzić na szczyt swój zespół, w którego skład, weszli wyłącznie Swanowie. Byli to: Misza Chergiani (młodszy), Szaliko Margiani, Dżumber Kachiani, Kiwi Cerediani oraz Dżokija Gugawa. Przejście ściany trwało siedem dni przy niezwykle złych warunkach atmosferycznych w nieustannym deszczu. Wszyscy byli przemoknięci. Na domiar złego alpinistom zepsuł się palnik, w związku z czym musieli obejść się bez wody. Wszystkie biwaki w czasie wspinaczki były wiszące i zagrożone spadającymi kamieniami. Pomimo wielu trudności Swanowie uparcie pięli się w górę. W piątym dniu wspinaczki doszło do niezwykłego zdarzenia. Chergiani, który cały czas wspinał się jako pierwszy, i w tym dniu prowadził. Niestety po przejściu czterdziestu metrów prawie gładkiej ściany nie udało mu się wbić żadnego haka a miejsce, w którym się zatrzymał, wydawało się bez wyjścia. Wtedy też zdając sobie sprawę, że spadając pociągnie za sobą przyjaciół krzyknął, by ci odwiązali linę, która ich łączyła. Gdy Swanowie usłyszeli, czego Misza od nich żąda, jeszcze mocniej obwiązali się linami by ratować przyjaciela. Misza widząc co się dzieje, wykrzesał resztki sił i przeszedł jeszcze kilka metrów, gdzie wreszcie udało mu się wbić hak. Radość i napięcie były tak wielkie, że wszyscy wiele setek metrów nad ziemią zaczęli śpiewać. Zapytany później przez Aleksandra Kuzniecowa o wrażenia Chergiani odpowiedział: Przeżycia? Jakie tu mogą być przeżycia, kiedy nikt nie wierzył, że wydostaniemy się z tej ściany żywi. Wtedy oczywiście o tym nie mówiliśmy, dopiero na dole. Wspinaczka pomimo trudności zakończyła się szczęśliwie, a sukces świętowano w całej Swanecji. Wszyscy uczestnicy przejścia otrzymali złote Medale Mistrzów Sportu ZSRR, zaś Chergiani spełnił swoje marzenie z dzieciństwa – został alpinistą. Wiedział, bowiem, że dla Swanów prawdziwym alpinistą jest tylko ten, kto wejdzie na Uszbę.

W tym miejscu warto wspomnieć, że polscy alpiniści, którzy przez wiele lat wspinali się na Kaukazie, drogę wytyczoną przez Chergianiego i jego zespół na Uszbie, pokonali dopiero w 1981 roku. Mirosław Dąsal i Włodzimierz Stoiński po przejściu tej legendarnej drogi porównali ją do jednego z najtrudniejszych alpejskich klasyków filaru Walkera.

Donguz Orun

Zanim Chergiani spełnił swoje marzenie z dzieciństwa i wszedł na szczyt Wiedźmy, musiał przejść przez wszystkie etapy życia alpinisty w Związku Radzieckim. Pomimo młodzieńczej fascynacji górami i wspaniałych tradycji rodzinnych przyszło mu długo przekonywać ojca. Wissarion był nieubłagany: wybieraj, jaki chcesz rodzaj sportu tylko nie alpinizm powtarzał i zapisał syna do sekcji zapaśniczej. I znów górę wziął upór i indywidualizm. Misza w przeddzień ważnych zawodów uciekł. Kiedy wrócił, ojciec postanowił dać mu szansę wystawiając go na próbę. Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów krajobrazu górskich aułów są kamienne wieże. Budowane w celach obronnych kryją w sobie nie jedną tajemnicę krwawej zemsty i klanowych sporów. Właśnie pod taką wieżę wznoszącą się w rodzinnym obejściu Chergianich przyprowadził Wissarion Miszę mówiąc: jeśli chcesz być alpinistą, musisz wspiąć się po niej na samą górę i obejść ją dookoła. Wieża miała kilkanaście metrów wysokości, jednak Misza podjął wyzwanie i przekonał ojca. Został przyjęty do szkoły alpinizmu. Jak sam wspominał, znał tylko dwa słowa po rosyjsku „kamień” i „chleb”, ale był najlepszy z zajęć praktycznych. W wieku dwudziestu lat, latem 1952 roku, Chergiani zdobył swój pierwszy złoty medal we wspinaczce sportowej na mistrzostwach Związku Radzieckiego w Jałcie. Był to początek jego wielkiej dominacji w tej dyscyplinie alpinizmu. Wszyscy szanowali rodzinę Chergianich, a Misza wspinał się nieprzeciętnie, dlatego też został skierowany do Szkoły Instruktorów Alpinizmu w dolinie Adył-Su. Od razu spodobało mi się, że był taki nieśmiały, a jego otwarte spojrzenie mówiło o dobrym sercu. Był niewysoki, dobrze rozwinięty fizycznie, na jego twarzy stale gościł uśmiech tak zapamiętał Miszę z tego okresu jego rodak i późniejszy partner wspinaczkowy Josif Kachiani. To właśnie z nim Misza przeszedł w 1957 roku jedną z najbardziej znanych ścian Kaukazu, północno-zachodnią ścianę Donguz Orun. Zanim do tego doszło, rok wcześniej Chergiani zdobył swój pierwszy złoty medal we wspinaczce wysokogórskiej pokonując północną ścianę Tiu Tiu Baszi.

Na południowy wschód od Elbrusu w głównym grzbiecie Kaukazu wznoszą się Donguz Orun i Nakra Tau, ograniczone przez przełęcze: Donguz Orun od zachodu i Beczo od wschodu. Szczyt Donguz Orun został zdobyty po raz pierwszy w 1892 roku przez Merzbachera, ale swoją sławę zawdzięcza historii związanej z przełęczą, od której wziął nazwę. Świński seraj, bo tak należy tłumaczyć z języka bałkarskiego nazwę przełęczy, związany jest z próbami ekspansji muzułmańskiej na południe Kaukazu. Chrześcijańscy Swanowie długo opierali się muzułmanom, a będąc plemieniem nielicznym i słabszym, musieli walczyć sprytem. Dowiedziawszy się zawczasu o celu kolejnego ataku wroga, spędzili na przełęcz wszystkie świnie z doliny Inguri i tam oczekiwali przeciwnika. Wyznawcy Mahometa zobaczywszy oczekującą ich armię, będąc wiernymi przykazaniom religijnym, uciekli w popłochu. Legendarne zwycięstwo upamiętnia do dziś nazwa przełęczy i szczytu.

Josif i Misza latem 1957 roku byli instruktorami w obozie alpinistycznym „Szchelda”. Podczas jednego z wolnych dni alpiniści zastanawiali się nad kolejnym celem wspinaczki. Kachiani zasugerował niepokonaną i niebezpieczną ścianę Donguz Orun. Po krótkiej naradzie Chergiani i Kachiani zgłosili planowane przez siebie przejście do konkursu o mistrzostwo Związku Radzieckiego. Początkowo wraz z Miszą i Josifem mieli wspinać się Eugeni Tur oraz Kurban Hadżijew ostatecznie pod ścianą znaleźli się tylko we dwójkę. Pomimo że Chergiani był już utytułowanym i szanowanym alpinistą z rodzinnej Mestii przyszedł do obozu jego ojciec. Jako doświadczony alpinista znał zapał i entuzjazm swojego syna, dlatego też osobiście chciał zobaczyć, na co porywa się Misza. Obejrzał ścianę, poczym po chwili milczenia powiedział do Josifa: Josif! Uważaj! Jesteś starszy! […] Proszę cię, uważaj na Miszę. To moja jedyna prośba. Następnie wrócił do Swanecji. W tym miejscu oddajmy głos Kachianiemu, który znakomicie nakreślił niebezpieczeństwa stojące przed wspinaczami marzącymi o niedostępnej ścianie Donguz Orun: Są tam pionowe ściany, śnieg, który się do nich przylepił, lód naciekowy, wiszące lodowce. Tak bywa na wszystkich wysokich ścianach. Donguz ma też własne cechy szczególne: zwrócony jest na północ, znajduje się w cieniu. Woda wpada do szczelin i tam zamarza. Haki trafiając na oblodzony kamień wyślizgują się. Zamarzająca w szczelinach woda rozsadza skałę i dlatego kamienie spadają prawie bez przerwy z pionowej ściany. Ale to jeszcze nie wszystko. Na szczycie namarzła lodowa czapa. Jest gruba na sto dwadzieścia metrów. Połowa z tego to nawisy. To nie jest pion, to jest przewieszka…. Po tak sugestywnym opisie nie trudno zrozumieć, dlaczego Wissarion nie chciał patrzeć na wspinającego się syna niemal bez przerwy narażonego na poważny wypadek. Zdając sobie sprawę z faktu, że decydująca będzie szybkość, Misza i Josif postanowili zabiwakować pod ścianą, aby wspinaczkę rozpocząć jeszcze przed świtem. Chcieli w ten sposób uniknąć kamieni. Całą noc towarzyszył im łoskot uderzających o ściany głazów. Było to tak deprymujące, że wielu alpinistów już w tym miejscu rezygnowało. Pierwszy dzień wspinania minął szybko. Pięli się upatrzoną wcześniej drogą, dzięki czemu udało im się uniknąć niebezpieczeństw. Pierwszy biwak w ścianie spędzili leżąc na skalnej półce. Prawie bezboleśnie, bo ucierpiała tylko płachta namiotu, którą przebił kamień. W kolejnym dniu gry z żywiołem zdołali dotrzeć pod lodowy nawis. Wisząc nad przepaścią Josif zaczął przygotowywać w menażce herbatę. Nagle świat zawirował, a w oddali słychać było wołającego Miszę. Z nawisu oderwała się bryła lodu. Josif zawisł bezradnie, dopiero po chwili dochodząc do siebie. Miał obite ramię, nogi uratowała menażka. Emocje wspinaczki udzieliły się oczekującym na dole alpinistom z obozu „Szchelda” oraz przybyłym licznie ze Swanecji rodakom. Wszyscy w napięciu oczekiwali na sygnał od śmiałków walczących w ścianie. Chcąc odciążyć plecaki Misza i Josif nie zabrali ze sobą rakiet. Palili, więc błonę filmową. Z powodu zamieszania wywołanego przez lodową bryłę Misza nie chciał, by obserwujący ich widzowie wszczęli akcję ratunkową i nie mogąc znaleźć przygotowanej wcześniej taśmy filmowej, spalił błonę wyciągniętą z aparatu fotograficznego. Rano przed Miszą i Josifem stało najtrudniejsze zadanie, pokonanie przewieszonego lodowego nawisu. Niestety wbijane przez Miszę haki stwarzały tylko iluzję asekuracji. Walka nerwów trwała. Czas zatrzymał się w miejscu, a napięcie rosło z każdym ruchem przybliżającym do szczytu.

Po przeszło czterech godzinach udało się – obaj Swanowie stanęli na wierzchołku. Za przejście północnej ściany Donguz Orun Chergianiego i Kachianiego uhonorowano brązowym medalem. Po przeszło dwudziestu latach, w 1986 roku, wytyczona przez nich droga została pokonana po raz pierwszy zimą. Dokonali tego Polacy. W dniach od 6 do 8 marca osławioną ścianę przeszli Jerzy Barszczewski i Zbigniew Winiarski. Pierwszy gratulacje Polakom złożył Josif Kachiani. Kolejny rekord, tym razem szybkości, przejścia ściany Donguz Orun, należy również do Polaków. W dniu 20 lipca 1989 Arkadiusz Gąsienica Józkowy przeszedł samotnie ścianę w czasie siedmiu godzin!!

Szczyt Zwycięstwa

Radość wspinaczki na Donguz Orun była ukoronowaniem górskiej przyjaźni Miszy i Josifa zapoczątkowanej sukcesami w Pamirze. W 1955 roku wspólnie poprowadzili nową drogę wiodącą z lodowca Garmo na Szczyt Komunizmu. Osiągnięcie to zostało uhonorowane złotym medalem, a drogę nazwano na cześć pierwszych zdobywców Drogą Gruzińską. Chergiani wielokrotnie wspinał się w Pamirze, a do największych jego sukcesów należy zaliczyć drugie wejście na Szczyt Rewolucji w 1953 roku oraz zdobycie dziewiczego Szczytu 6848 m. Pomimo tych sukcesów najbardziej znane wydarzenia miały miejsce w czasie wyprawy w Tien-szan, której celem był Szczyt Zwycięstwa.

Leżący na granicy z Chinami piętrzący się na prawie siedem i pół tysięcy metrów, uważany jest za jeden z najtrudniejszych siedmiotysięczników na ziemi. W roku 1961 stał się areną dramatycznych wydarzeń walki z żywiołem, ludzką bezsilnością i własną godnością. Szczyt odkryto w latach trzydziestych, ale nie sądzono wtedy, że może odebrać palmę pierwszeństwa należącą do Chana Tengri. Dopiero w czasie drugiej wojny światowej wojskowi topografowie pod kierownictwem Rapasowa stwierdzili jego prawdziwą wysokość. Oczekując na pomyślne wieści z frontu nazwali go Szczytem Zwycięstwa. Na początku roku 1961 Federacja Alpinizmu Gruzji zaczęła przygotowania wyprawy, w której skład weszło dwudziestu trzech alpinistów. Celem było wytyczenie nowej drogi wiodącej na Szczyt Zwycięstwa. Kierownik ekspedycji zaproponował wzięcie w niej udziału trzem instruktorom szkoły alpinizmu w Adył-Su: Miszy Chergianiemu, Miszy Chergianiemu Młodszemu oraz Dżumberowi Kachianiemu, bratu Josifa. Wszyscy podjęli wyzwanie. Od początku ekspedycja naznaczona była piętnem. W czasie transportu w Tien-szan zaginął kontener z częścią sprzętu alpinistycznego. Dochodziło do konfliktów i tarć w niezwykle licznej grupie alpinistów. Ostatecznie udało się sformować grupę szturmową, w której znaleźli się Dżumber Medzmariaszwili, Kirtył Kuźmin, obaj Chergiani, Iliko Gabliani i Tejmuraz Kuchanidze. Rozpoczęła się walka z górą. W drugim dniu wspinaczki alpiniści zdobyli Zachodni Wierzchołek. Zostawili w puszce kartkę potwierdzającą ich obecność na szczycie i zaczęli schodzić trawersem w stronę przełęczy między Zachodnim a Centralnym Wierzchołkiem. Niestety pogoda z każdą chwilą stawała się coraz gorsza. Do przełęczy nie udało się dojść przed nocą, co zmusiło alpinistów do noclegu w śnieżnej jamie. Dopiero następnego dnia dotarli na przełęcz, gdzie w namiotach spędzili kolejną noc. Rano podjęli dalszą wspinaczkę lekceważąc pierwsze sygnały zbliżającego się niebezpieczeństwa. Misza Młodszy zaczął się źle czuć. Pomimo tego doszedł do następnego obozu położonego na wysokości około 7300 metrów. Następnego dnia mieli zaatakować szczyt. Rano zaczęła się tragedia. Oddajmy głos Miszy Chergianiemu:…wyszliśmy wcześniej. Przeszliśmy trzydzieści metrów i nagle Misza [Młodszy] mówi: „Koniec. Dalej nie mogę ani w górę ani w dół, umieram” . Co robić, szczyt jest już tak blisko. W grupie zdania są podzielone. Wszyscy wahają się jak postąpić, tylko Chergiani wie, że tutaj zaczyna się walka o życie Miszy Młodszego. Decyduje się na natychmiastowy powrót. Pozostała czwórka dalej powoli podąża w stronę Centralnego Wierzchołka. Nie wiedzą, że dokonali złego wyboru. Chergiani sprowadza Miszę, który jest w bardzo złym stanie. Przed zmierzchem Chergianemu udaje się wykopać jamę w śniegu, która da im schronienie na najbliższe godziny. Wie, że jego przyjaciel umiera, jednak nie zaprzestaje walki. Całą noc stara się utrzymać go przy życiu. Następnego dnia Misza uczynił dla ratowania człowieka więcej, niż było w ludzkiej mocy. Nie wiem, czy znalazłby się ktoś, kto mógłby zdobyć się na coś takiego. Tak po latach wspominał przyjaciela Josif Kachiani. O świcie pogoda znacznie się poprawiła. Chergiani dostrzegł namiot przyjaciół, którzy, jak przypuszczał, poprzedniego dnia weszli na szczyt. Okazuje się, że w namiocie noc spędzili tylko Kirył i Dżumber. Pozostała dwójka po chwili pojawiła się w oddali. Misza, Kirył i Dżumber zaczynają sprowadzać Miszę Młodszego, który ledwo trzyma się na nogach. Pogoda znowu robi się zła. Temperatura spada do minus czterdziestu stopni. Kolejna noc na wysokości prawie siedmiu tysięcy metrów. Pozostający w tyle Iliko i Tejmuraz dopiero wieczorem doganiają resztę grupy. Są w opłakanym stanie. Iliko ma odmrożoną twarz, ręce i nogi. Ledwo trzyma się na nogach. Tejmuraz też ma odmrożenia, ale jest w lepszym stanie psychicznym. Chergiani wypytuje przyjaciół, jak to się stało, że się rozdzielili. Przecież wspinali się razem. Iliko odpowiada tylko: Na dole wszystko opowiem […] Mnie ciebie Czchumilian, żal. Bardzo mi ciebie żal, nie doszedłeś do Centralnego wierzchołka. Rano Iliko zmarł. Kolejny dzień tragicznego zejścia. Wszyscy są coraz bardziej osłabieni i wyczerpani. Chergiani sprowadza Miszę, pozostała trójka podąża za nimi. Na dole wiedzą już o tragedii. Dostrzegli tylko pięć postaci. Wyruszają z pomocą. To jednak nie koniec. Po kolejnej nocy Dżumber proponuje, by Chergiani z Miszą zeszli szybciej w stronę ratowników, on zaś sprowadzi pozostałą dwójkę. Misza pędzi w dół ciągnąc po śniegu przyjaciela. Ratunek jest już blisko, na ponad pięciu tysiącach metrów czekają na nich ratownicy. W oddali za Chergianim pojawia się kolejna samotna postać. Jest to Kirył, który przed wieczorem dociera wyczerpany do grupy ratunkowej. Na pytanie, gdzie reszta, cicho odpowiada: Chłopcy zginęli.

Skalny tygrys

Wiosną 1960 roku John Hunt, kierownik zwycięskiej wyprawy na Mount Everest, a obecnie prezes Brytyjskiego Alpin Clubu, wystosował do alpinistów radzieckich zaproszenie, w którym wyrażał chęć ...przyjęcia sześciu alpinistów […] w celu trzytygodniowej podróży po naszych górach w maju – czerwcu tego roku. W grupie wyjazdowej oprócz kierownika i tłumacza znaleźli się Anatoli Owczynnikow, Eugeni Tur, Josif Kachiani oraz Michaił Chergiani. Wyjazd do Anglii dla Chergianiego był niezwykle istotny, gdyż - jak zauważa Jurij Burłakow w poświęconej mu biografii – to właśnie w górach północnej Walii i Szkocji narodziła się jego legenda. Początkowo angielscy alpiniści podchodzili do swoich radzieckich kolegów z dużym dystansem wybierając dla nich niezbyt trudne rejony wspinaczkowe. Również brytyjska prasa z wielkim zainteresowaniem śledziła poczynania gości z ZSRR. ”Daily Mail” w jednym z felietonów szczególnie dużo uwagi poświęcił porannym ćwiczeniom alpinistów donosząc czytelnikom: Rosyjscy alpiniści zaczynają dzień od intensywnej gimnastyki, w czasie której stosują elementy narodowych rosyjskich pląsów. Jednak goście szybko pokazali swoje niezwykłe możliwości, w związku z czym Anglicy zdecydowali się na trudniejsze wspinaczki i zaprosili ich w rejon Lake District znajdujący się w Górach Kambryjskich Północnej Anglii. Scafell Crag i jej pionowe granitowe urwiska stały się niemym świadkiem ciekawej rywalizacji. Gospodarze właśnie tam zaproponowali gościom przejście niezwykle trudnej sześćdziesięciometrowej ściany. Pierwszy rozpoczął wspinaczkę jeden z ówczesnych wybitnych angielskich wspinaczy Paul Ross. Wspinał się znakomicie, pięknie i szybko. W połowie drogi zatrzymał się na chwilę. Było widać, że pokonanie miejsca, do którego doszedł, sprawiało mu trudność. Zajęło to jednak chwilę i po jedenastu minutach stanął na szczycie. Przyszła kolej na Miszę. Wpinał się równie szybko i pięknie, jednak, gdy doszedł do trudnego miejsca, zatrzymał się. Próbował je przejść na kilka sposobów. W końcu udało się, ale na szczycie był dopiero po ponad piętnastu minutach. Pod ścianę wrócił niezadowolony. Na pytanie, co się stało, odpowiedział, że to miejsce jest proste, tylko trzeba wiedzieć, jak ułożyć palce, więc za moment spróbuje jeszcze raz. Po chwili był już w ścianie. Wspinał się bardzo szybko, pewnie i z gracją. Trudne miejsce przeszedł bez zatrzymania tak samo szybko jak resztę drogi. Na szczycie stanął po… niecałych sześciu minutach. Jeden z Anglików w zachwycie i zdumieniu wykrzyknął: Skalny Tygrys. Później tym tytułem honorowano innych radzieckich alpinistów wspinających się w Anglii, jednak pierwszym i najsłynniejszym Tygrysem pozostał Michaił Chergiani. Pozostali radzieccy alpiniści równie pewnie poradzili sobie ze skałami Scafell Crag. Brytyjskie gazety nie mogąc wyjść z podziwu pisały o szybkości rosyjskich wspinaczy. Równie wiele emocji wzbudzili Chergiani i Kachiani po powrocie do rodzinnej Swanecji. Zwłaszcza u małych chłopców pragnących zobaczyć osławionych Skalnych Tygrysów. Pomimo rozczarowania wynikającego z braku kłów, pazurów i ogonów swaneccy malcy byli największymi wielbicielami alpinistów.

Alpy francuskie – wariant rosyjski

W 1967 roku Michaił Chergiani i Wiaczesław Oniszczenko zostali wytypowani jako reprezentanci ZSRR na mające się odbyć latem zgrupowanie alpinistyczne we Francji. Do alpejskiego miasteczka Chamonix leżącego u podnóża najwyższego szczytu Alp – Mont Blanc – zjechali najlepsi alpiniści z dwudziestu sześciu krajów. Za główny cel wyjazdu Michaił i Wiaczesław postawili sobie przejście północnej ściany Grandes Jorasses. Zanim jednak do tego doszło, pokonali we wspaniałym stylu dwie inne ściany uchodzące wówczas za najtrudniejsze. Pierwszą z nich była niedostępna wschodnia ściana Grand Capucin możliwa do przejścia tylko przy pomocy techniki hakowej. W trakcie wspinaczki Misza i Sława znaleźli w ścianie tytanowy hak pozostawiony w 1964 roku przez pierwszych alpinistów rosyjskich wspinających się na Grand Capucin. Kolejnym celem stał się znany już Oniszczence Petit Dru, na którym pokonał wraz z Owczynnikowem drogę wytyczoną przez Bonattiego. Chergiani zauroczony pięknem zachodniej ściany przekonał przyjaciela do wspinaczki trudniejszą technicznie drogą Magnone. Próby zdobycia zachodniej ściany trwały wiele lat. Dopiero w 1952 roku grupa Magnone po wielodniowej wspinaczce osiągnęła szczyt.

Misza i Sława uporali się ze ścianą w niecałe dwa dni. Pierwsze sukcesy spotkały się z wyrazami uznania Jean’a Franco kierującego Narodową Szkołą Alpinizmu i Narciarstwa w Chamonix. Zdumiała [go] szybkość, pewność i elegancja, które on [Chergiani] wraz z Oniszczenką okazali przy najbardziej skomplikowanych wspinaczkach w masywie Mont Blanc.

Jednak największą radością i sukcesem była wspinaczka na Grandes Jorasses. Ponieważ w czasie wcześniejszych sezonów warunki pogodowe nie sprzyjały wspinaczce, latem 1967 roku wielu alpinistów pragnęło zmierzyć się z osławioną ścianą. Ze względu na okoliczności Misza i Sława zdecydowali się na współpracę z zespołem czeskim. Niestety w ścianie okazało się, że Czesi są wolni i mniej doświadczeni, zdając sobie z tego sprawę zgodzili się, by Chergiani i Oniszczenko dalej wspinali się sami. Odłączając się od Czechów znacznie przyspieszyli doganiając zespół wspinający się nad nimi, a spotkanie to przeszło do legendy. Napotkani alpiniści okazali się Hiszpanami. Kiedy dowiedzieli się, że za nimi są alpiniści radzieccy, za nic nie chcieli zgodzić się na wspólną wspinaczkę ani tym bardziej na przepuszczenie ich przodem. Miejsce spotkania było zaś wyjątkowo niefortunne. Zupełnie gładka ściana zmuszała do czterdziestometrowego trawersu uniemożliwiającego minięcie. Chergiani nie wytrzymał i zaczął wspinać się prosto do góry po gładkiej ścianie. Tak później wspominał to wydarzenie: Bardzo trudna i ryzykowna wspinaczka. Na przestrzeni pięćdziesięciu metrów nie ma zaczepu dla jednego palca, są tylko takie wygładzone, łagodnie pochyłe wypukłości. I nie od razu można je znaleźć. Stromo. Nigdzie nie można wbić haka. Jak wylazłem, nie wiem, szedłem, szedłem i z rozpędu przeskoczyłem te pół setki metrów. Wbiłem hak. Wspina się po linie Sława. Nabrał tchu: „Jak ty tu przeszedłeś?!” – „Nie wiem, jakoś przelazłem”. On tylko głową kręci. Bardzo podobała mi się ta ściana. Misza i Sława ukończyli wspinaczkę po trzynastu godzinach, a nową drogę wytyczoną przez Chergianiego Francuzi nazwali – wariantem rosyjskim.

Dolomity – ostatnia wspinaczka

Latem 1969 roku Chergiani i Oniszczenko wraz z grupą alpinistów radzieckich wyjechali w rejon Agordo w Dolomitach włoskich. Dla Miszy i Sławy był to drugi, po sukcesach w Alpach francuskich, wspólny wyjazd za granicę. Alpiniści zatrzymali się w rejonie Civetty w schronisku Vazoller. Początkowo planowano zdobycie szczytu Civetty, jednak wyjątkowo złe warunki śniegowe panujące w ścianie uniemożliwiły podjęcie wspinaczki. Alpiniści podzielili się na grupy. Chergiani i Oniszczenko ponownie związawszy się liną za cel pierwszej wspinaczki wybrali niezwykle trudną 500 metrową ścianę Baszty Wenecja. Pokonana w ciągu niespełna czterech godzin droga oraz równie rekordowe przejście trudniejszej 600 metrowej ściany Bancong, wywołały żywe zainteresowanie włoskich mediów alpinistami z ZSRR Zainteresowanie to było na tyle duże, że specjalnie dla Włochów Misza powtórzył przejście pierwszych kilkunastu metrów Baszty Wenecja. W dniu 4 lipca Misza i Sława postanowili przejść północno-zachodnią 800 metrową ścianę Cima Su Alto. Za namową Chergianiego zespół postanowił wspinać się drogą wytyczoną w 1951 roku przez Francuzów Livanos’a i Gabriel’a, pokonaną zaledwie trzykrotnie. Chergiani chciał w ten sposób uczcić swojego wuja Gabriela, który zginął w lawinie. Po przejściu ponad połowy niezwykle trudnej ściany alpiniści doszli do ogromnej przewieszonej płyty. Oniszczenko wbił hak i zaczął asekurować. Chergiani rozpoczął trawers, przechodząc kilka metrów. Sława wyjął aparat fotograficzny i zrobił przyjacielowi zdjęcie, zanim ten zniknął za załomem skalnym. Kilka minut później, poczuł szarpnięcie zrywanej liny i usłyszał łomot spadających kamieni...

...ludzie z werandy schroniska, którzy obserwowali wspinaczkę, widzieli, jak spadł jeden z najlepszych alpinistów na świecie, który całe życie piął się w górę. Nic nie mogli poradzić.

Oniszczenko pozostał sam... przeszło dwadzieścia godzin, czekając na pomoc, przywiązany do haka kawałkiem zerwanej liny.

W dwadzieścia lat później równie samotny w lodach południowej ściany Lhotse został Ryszard Pawłowski po śmierci Jerzego Kukuczki.

BIBLIOGRAFIA

Berman A., Wśród żywiołów, Warszawa 1988

Burłakow J., Woschoditiel, Moskwa 1979

Gnacikowska W., "Zawód - góry", sylwetka Ryszarda Pawłowskiego, "Gazeta Łódzka" 16 sierpnia 1996.

Janowski W., Kaukaz latem 1989, „Taternik” 2/1990

Kuzniecow A., A w dole Swanecja, Warszawa 1976

Pankiewicz K., Międzynarodowy obóz Kaukaz 1981, „Taternik” 1/1982

Utracki L., W krainie Tau-Dżin-Padyszacha, Łódź 1960

Wolf J., Kaukaz zimą 1986, „Taternik” 1/1986

www.mountain.ru/eng/climb/2004/tutu

www.mountains.tos.ru/ushba

www.winespirit.org/Archival Sips/Sip Seventy-Five.htm

SUMMARY

Michael Khergiani occupies a distinguished place in Georgia’s history of mountaineering. He was born in 1932 in Svanetia – a land laying at the base of the mountain Ushba, which is called “The Matterhorn of the Caucasus”. He grew up in a family with great mountaineering traditions.

Khergiani climbed in Caucasus, where he blazed extremely difficult routes amongst others in the walls of Donguz-Orun (1957), Ushba (1964), also in Pamir, where he conquered Revolution’s Peak (1953) and climbed new beautiful Georgian route on the Communism’s Peak (1959).

Many times he was the champion of the USSR in sport mountain-climbing and entitled record-holder. He was among the best alpinists of the USSR. He climbed in the mountains of Wales and Scotland, where the British alpinists honored him with the title of the “Tiger of the Rocks”.

In the summer of 1967 Khergiani climbed in the French Alps, where he repeated free the walls of the Grand Capucin, Petit Dru, and climbed new hard route on the Western face of the Grandes Jorasses, which was named the “Russian Variant”. One of the most famous Georgian alpinists died tragically in 1969 during ascending in the Italian Dolomites.

Popiersie Micheila Chergiani w rodzinnej Mestia

nadpis: Skalny tygrys Misza Chergiani

foto: Rafał Ulicki

Dom - Muzeum Micheiła Chergiani

Есть в доме Михаила Хергиани

верёвка та, что предала его,

звеня струной, натянутой на грани

добра и зла, всего и ничего.

/Е. Евтушенко/